Mantra 8
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada
Devata: Agni (with a mythic epithet/image invoking ‘Yama’ as twin/regulator)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
यमो ह जातो यमो जनित्वं जारः कनीनां पतिर्जनीनाम् ॥
Samhita Patha (IAST)
य॒मो ह॑ जा॒तो य॒मो जनि॑त्वं जा॒रः क॒नीनां॒ पति॒र्जनी॑नाम् ॥
Transliteration
yamó há jātó yamó jánitvaṃ jāráḥ kanīnā́m pátir jánīnām
Translation
He is the twin-born power, he is the very act of birth; he is the lover of the young maiden lights, the lord of the women—master of the generative energies within the being.
Padapatha (Word Analysis)
य॒मः । ह॒ । जा॒तः । य॒मः । जनि॑ऽत्वम् । जा॒रः । क॒नीना॑म् । पतिः॑ । जनी॑नाम् ॥यमः । ह । जातः । यमः । जनित्वम् । जारः । कनीनाम् । पतिः । जनीनाम् ॥yamaḥ | ha | jātaḥ | yamaḥ | jani-tvam | jāraḥ | kanīnām | patiḥ | janīnām
Word by Word
यमःYama
यमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक) < यम् (धातु: यमेँ ‘नियमे/संयमे’)
हindeed, surely
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
जातःborn, arisen
जातः:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple/Adjective
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → जात (क्त)
यमःYama
यमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक) < यम् (धातु)
जनित्वम्birth; the act/state of being born
जनित्वम्:
कर्म/भाववाच्य (सम्बन्धित पद)
TypeNoun (action/abstract)
Root√जन् (जनीँ) → जनित्व (तुमुन्/त्वम्-भाववाचक; ‘जनितुं’/‘जनन-भावः’)
जारःlover, paramour
जारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजार (प्रातिपदिक)
कनीनाम्of the maidens/young girls
कनीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootकनीना (प्रातिपदिक)
पतिःlord, husband
पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
जनीनाम्of women/wives
जनीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजनी (प्रातिपदिक; ‘स्त्री/पत्नी’)