Mantra 7
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
सेनेव सृष्टामं दधात्यस्तुर्न दिद्युत्त्वेषप्रतीका ॥
Samhita Patha (IAST)
सेने॑व सृ॒ष्टामं॑ दधा॒त्यस्तु॒र्न दि॒द्युत्त्वे॒षप्र॑तीका ॥
Transliteration
sénāiva sṛṣṭā́m ámam dadhāty ástuḥ ná didyút tvéṣa-pratīkā
Translation
Like an army set in motion, he establishes the ordered might; like a lightning-flash, his form is a fierce front of luminous power.
Padapatha (Word Analysis)
सेना॑ऽइव । सृ॒ष्टा । अम॑म् । द॒धा॒ति॒ । अस्तुः॑ । न । दि॒द्युत् । त्वे॒षऽप्र॑तीका ॥सेनाइव । सृष्टा । अमम् । दधाति । अस्तुः । न । दिद्युत् । त्वेषप्रतीका ॥senāiva | sṛṣṭā | amam | dadhāti | astuḥ | na | didyut | tveṣa-pratīkā
Word by Word
सेना(like) an army
सेना:
Kartā (उपमान-कर्तृभावः) / विशेषण-उपमानम्
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक) < √सि/√से (to bind/arrange; lexicalized noun)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात/अव्यय)
सृष्टाम्set in motion / sent forth / arranged
सृष्टाम्:
Karma (दधाति इत्यस्य कर्म)
TypeAdjective (participial)
Root√सृज् (सृजति) → सृष्ट (कृदन्त-भूतकर्मणि) + -आम्
दधातिhe places / establishes
दधाति:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√धा (दधाति) ‘to place, set, establish’
अस्तुःof the steed
अस्तुः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of the steed’)
TypeNoun
Rootअस्तु (प्रातिपदिक) ‘steed, horse’
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
दिद्युत्a flash / lightning
दिद्युत्:
Kartā (उपमान-कर्तृभावः) / विशेषण-उपमानम्
TypeNoun
Root√द्युत् (द्युतते) ‘to shine, flash’ → दिद्युत् (नाम/कृदन्त-रूप; ‘flash, lightning’)
त्वेषfierce, blazing
त्वेष:
Viśeṣaṇa (विशेष्य-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक) ‘fierce, impetuous, blazing’
प्रतीकाःfaces / fronts / forms
प्रतीकाः:
Kartā (अन्तर्निहित ‘भवन्ति/सन्ति’ इत्यस्य) / विशेष्य
TypeNoun
Rootप्रतीक (प्रातिपदिक) ‘face, front, appearance’