HomeRig VedaMandala 1Sukta 62Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.62

Rishi: Gṛtsamada (Āṅgirasa)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥

तदु॒ प्रय॑क्षतममस्य॒ कर्म॑ द॒स्मस्य॒ चारु॑तममस्ति॒ दंस॑: । उ॒प॒ह्व॒रे यदुप॑रा॒ अपि॑न्व॒न्मध्व॑र्णसो न॒द्य१॒॑श्चत॑स्रः ॥

tád u prayákṣatamam asya kárma dasmásya cā́rutamam asti dáṃsaḥ | upahvaré yád uparā́ apinvan mádhvarṇaso nadyaś cátasraḥ ||

This indeed is his most manifest work, this is the most beautiful mastery of the Wonder-worker: in the near hollow, when the upper powers swelled, the four rivers with honeyed streams flowed full.

तत् । ऊँ॒ इति॑ । प्रय॑क्षऽतमम् । अ॒स्य॒ । कर्म॑ । द॒स्मस्य॑ । चारु॑ऽतमम् । अ॒स्ति॒ । दंसः॑ । उ॒प॒ऽह्व॒रे । यत् । उप॑राः । अपि॑न्वत् । मधु॑ऽअर्णसः । न॒द्यः॑ । चत॑स्रः ॥तत् । ऊँ इति । प्रयक्षतमम् । अस्य । कर्म । दस्मस्य । चारुतमम् । अस्ति । दंसः । उपह्वरे । यत् । उपराः । अपिन्वत् । मधुअर्णसः । नद्यः । चतस्रः ॥tat | oṃ iti | prayakṣa-tamam | asya | karma | dasmasya | cāru-tamam | asti | daṃsaḥ | upa-hvare | yat | uparāḥ | apinvat | madhu-arṇasaḥ | nadyaḥ | catasraḥ

तत्that (deed/act)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
प्रयक्षतमम्most worthy of worship / most venerable
प्रयक्षतमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र-यक्ष-तम (यक्ष ‘पूज्य/वन्द्य’ इत्यर्थे विशेषण-प्रातिपदिक; -तम सुपरलेटिव)
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कर्मdeed, act
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
दस्मस्यof the wondrous/skillful one
दस्मस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective
Rootदस्म (विशेषण-प्रातिपदिक)
चारुतमम्most beautiful
चारुतमम्:
Kartā (as predicate nominative of ‘अस्ति’)
TypeAdjective
Rootचारु-तम (चारु ‘सुन्दर’ + -तम)
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
दंसःmarvel, wondrous deed
दंसः:
Kartā (subject of ‘अस्ति’)
TypeNoun
Rootदंस (प्रातिपदिक; ‘कर्म/कौशल/अद्भुतकर्म’)
उपह्वरेin the hollow/valley, in the recess
उपह्वरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउप-ह्वर (प्रातिपदिक; ‘गुहा/अवट/उपत्यका’)
यत्when/that which
यत्:
Karma (relative object) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उपराःthe rocks, the obstructing stones
उपराः:
Kartā
TypeNoun
Rootउपरा (प्रातिपदिक; ‘शिला/पाषाण/अवरोध’)
अपिन्वन्they set in motion / they caused to swell/flow
अपिन्वन्:
Kartā
TypeVerb
Rootपि/पिन्व् (धातु; ‘पिन्वति’ = ‘प्रेरयति/पूरयति/प्रवहति’)
मध्वर्णसःhaving honey-sweet waves/streams
मध्वर्णसः:
Kartā (agreeing with ‘नद्यः’)
TypeAdjective
Rootमधु-अर्णस् (समास; मधु ‘मधुर/सोम’ + अर्णस् ‘तरङ्ग/प्रवाह/जल’)
नद्यःrivers
नद्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
चतस्रःfour
चतस्रः:
Kartā (agreeing with ‘नद्यः’)
TypeAdjective (Numeral)
Rootचतस्ṛ (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)