Mantra 3
Sukta 1.6
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.6 commonly placed under this seer in Anukramaṇī lists)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (3 × 8 syllables)
Samhita Patha (Devanagari)
केतुं कृण्वन्नकेतवे पेशो मर्या अपेशसे । समुषद्भिरजायथाः ॥
Samhita Patha (IAST)
के॒तुं कृ॒ण्वन्न॑के॒तवे॒ पेशो॑ मर्या अपे॒शसे॑ । समु॒षद्भि॑रजायथाः ॥
Transliteration
ketúṃ kṛṇván aketáve péśo maryā apéśase | sám uṣádbhir ajāyathāḥ ||
Translation
O Indra, growing in thee the luminous discernment for the one who lacks it, and the fair form for the formless seeker—thou wast born together with the ardent yearnings (that rise toward the Dawn of consciousness).
Padapatha (Word Analysis)
के॒तुम् । कृ॒ण्वन् । अ॒के॒तवे॑ । पेशः॑ । म॒र्याः॒ । अ॒पे॒शसे॑ । सम् । उ॒षत्ऽभिः॑ । अ॒जा॒य॒थाः॒ ॥केतुम् । कृण्वन् । अकेतवे । पेशः । मर्याः । अपेशसे । सम् । उषत्भिः । अजायथाः ॥ketum | kṛṇvan | aketave | peśaḥ | maryāḥ | apeśase | sam | uṣat-bhiḥ | ajāyathāḥ
Word by Word
केतुम्banner; sign; radiance
केतुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक) < √चित्/√केत् (प्रकाशने/ज्ञाने) (निरुक्त-सम्बन्ध)
कृण्वन्making; producing
कृण्वन्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तरि)
TypeVerb (participle)
Root√कृ (करणे)
अकेतवेfor the bannerless; for the unknowing
अकेतवे:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-केतु (प्रातिपदिक)
पेशःform; beauty; adornment
पेशः:
कर्म
TypeNoun
Rootपेशस् (प्रातिपदिक)
मर्याःyoung men; warriors
मर्याः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्य (प्रातिपदिक)
अपेशसेfor the formless; for the unbeautified
अपेशसे:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-पेशस् (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootसम् (उपसर्ग)
उषद्भिःwith the dawns; with the shining ones
उषद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootउषद् (प्रातिपदिक) < √वस्/√उष् (दीप्तौ) (वेदिक-रूप)
अजायथाःyou were born; you came into being
अजायथाः:
— (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (जन्मनि) + आ (उपसर्ग)