Mantra 2
Sukta 1.6
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; hence for 1.6)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; standard for many early Indra hymns)
Samhita Patha (Devanagari)
युञ्जन्त्यस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे । शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥
Samhita Patha (IAST)
यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒वाह॑सा ॥
Transliteration
yuñjanty asya kāmyā harī vipakṣasā rathe | śoṇā dhṛṣṇū nṛvāhasā ||
Translation
They yoke for him, as objects of the soul’s longing, the two tawny powers (his steeds) to the chariot—wide-winged in their movement—ruddy, forceful, and bearers of the human being: the energies that carry the seeker toward the Lord of luminous strength.
Padapatha (Word Analysis)
यु॒ञ्जन्ति॑ । अ॒स्य॒ । काम्या॑ । हरी॒ इति॑ । विप॑क्षसा । रथे॑ । शोणा॑ । धृ॒ष्णू इति॑ । नृ॒ऽवाह॑सा ॥युञ्जन्ति । अस्य । काम्या । हरी इति । विपक्षसा । रथे । शोणा । धृष्णू इति । नृवाहसा ॥yuñjanti | asya | kāmyā | harī iti | vipakṣasā | rathe | śoṇā | dhṛṣṇū iti | nṛ-vāhasā
Word by Word
युञ्जन्तिthey yoke / harness
युञ्जन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (युजँ)
अस्यof him / of this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: अ-)
काम्याdesired, wishful
काम्या:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootकाम्य (प्रातिपदिक; √कम्/काम ‘desire’ से)
हरीthe two bay steeds
हरी:
कर्तृ (युञ्जन्ति का कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
विपक्षसाwith (their) outspread wings / with side-feathers
विपक्षसा:
करण
TypeAdjective
Rootवि-पक्षस् (प्रातिपदिक)
रथेon the chariot
रथे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
शोणाruddy, tawny
शोणा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootशोण (प्रातिपदिक)
धृष्णूbold, impetuous
धृष्णू:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootधृष्णु (प्रातिपदिक; √धृष् ‘to be bold’)
नृवाहसाman-bearing / bringing men (to aid)
नृवाहसा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootनृ-वाहस् (प्रातिपदिक; नृ ‘man’ + वाहस् ‘bearing/bringing’, √वह्)