HomeRig VedaMandala 1Sukta 55Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.55

Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

स हि श्रवस्युः सदनानि कृत्रिमा क्ष्मया वृधान ओजसा विनाशयन् । ज्योतींषि कृण्वन्नवृकाणि यज्यवेऽव सुक्रतुः सर्तवा अपः सृजत् ॥

स हि श्र॑व॒स्युः सद॑नानि कृ॒त्रिमा॑ क्ष्म॒या वृ॑धा॒न ओज॑सा विना॒शय॑न् । ज्योतीं॑षि कृ॒ण्वन्न॑वृ॒काणि॒ यज्य॒वेऽव॑ सु॒क्रतु॒: सर्त॒वा अ॒पः सृ॑जत् ॥

sa hí śravasyúḥ sádanāni kṛtrímā kṣmáyā vṛdhānó ójasā vi-nāśáyan | jyótīṃṣi kṛṇván avṛkā́ṇi yajyavé’va su-krátuḥ sártavā́ ápaḥ sṛ́jat ||

For he is the seeker of glory, destroying by strength the fabricated seats of darkness upon the earth-field as he grows in might. Making the lights unassailable for the sacrificer, the wise in will releases the waters to flow—letting the streams run in their course.

सः । हि । श्र॒व॒स्युः । सद॑नानि । कृ॒त्रिमा॑ । क्ष्म॒या । वृ॒धा॒नः । ओज॑सा । वि॒ऽना॒शय॑न् । ज्योतीं॑षि । कृ॒ण्वन् । अ॒वृ॒काणि॑ । यज्य॑वे । अव॑ । सु॒ऽक्रतुः॑ । सर्त॒वै । अ॒पः । सृ॒ज॒त् ॥सः । हि । श्रवस्युः । सदनानि । कृत्रिमा । क्ष्मया । वृधानः । ओजसा । विनाशयन् । ज्योतींषि । कृण्वन् । अवृकाणि । यज्यवे । अव । सुक्रतुः । सर्तवै । अपः । सृजत् ॥saḥ | hi | śravasyuḥ | sadanāni | kṛtrimā | kṣmayā | vṛdhānaḥ | ojasā | vi-nāśayan | jyotīṃṣi | kṛṇvan | avṛkāṇi | yajyave | ava | su-kratuḥ | sartavai | apaḥ | sṛjat

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
श्रवस्युःfame-seeking; desirous of glory
श्रवस्युः:
कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootश्रवस्यु- (प्रातिपदिक; श्रवस् ‘fame’ + -यु)
सदनानिseats/dwellings
सदनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootसदन- (प्रातिपदिक; √सद् ‘to sit’ > ‘seat, abode’)
कृत्रिमाartificial/constructed
कृत्रिमा:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootकृत्रिम- (प्रातिपदिक; √कृ ‘to make’ > ‘made, artificial’)
क्ष्मयाwith/by the earth; on the ground
क्ष्मया:
करण
TypeNoun
Rootक्ष्मा- (प्रातिपदिक)
वृधानःgrowing; waxing
वृधानः:
कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√वृध् (वर्धने) → वृधान- (शतृ/शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
ओजसाwith strength/might
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस्- (प्रातिपदिक)
विनाशयन्destroying
विनाशयन्:
कर्तृ (सः इति सह)
TypeParticiple (Verbal)
Rootवि-√नश् (नाशने) → विनाशयन्त् (णिच्-प्रयोग; वर्तमान कृदन्त, शतृ)
ज्योतींषिlights; luminaries
ज्योतींषि:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस्- (प्रातिपदिक)
कृण्वन्making; producing
कृण्वन्:
कर्तृ (सः इति सह)
TypeParticiple (Verbal)
Root√कृ (करणे) → कृण्वन्त् (वेदिक वर्तमान कृदन्त; शतृ)
अवृकाणिunharmed; uninjured
अवृकाणि:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-वृक- (प्रातिपदिक; वृक ‘wolf’/‘harm’ → ‘wolf-less, unharmed’)
यज्यवेfor the worshipper
यज्यवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयज्यु- (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship’ > ‘worshipper’)
अवdown; forth; away (as preverb)
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
सुक्रतुःof good resolve; wise in action
सुक्रतुः:
कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootसु-क्रतु- (प्रातिपदिक; ‘good purpose/resolve’)
सर्तवाto the one who sets in motion/lets flow (i.e., the worshipper as initiator)
सर्तवा:
सम्प्रदान
TypeNoun/Agent
Root√सृ (सरणे) → सर्तृ/सर्तव्- (प्रातिपदिक; ‘one who lets flow/moves’)
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप्- (प्रातिपदिक)
सृजत्he released/let flow
सृजत्:
कर्तृ (सः)
TypeVerb
Root√सृज् (सर्गे)