HomeRig VedaMandala 1Sukta 54Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 1.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

असमं क्षत्रमसमा मनीषा प्र सोमपा अपसा सन्तु नेमे । ये त इन्द्र ददुषो वर्धयन्ति महि क्षत्रं स्थविरं वृष्ण्यं च ॥

अस॑मं क्ष॒त्रमस॑मा मनी॒षा प्र सो॑म॒पा अप॑सा सन्तु॒ नेमे॑ । ये त॑ इन्द्र द॒दुषो॑ व॒र्धय॑न्ति॒ महि॑ क्ष॒त्रं स्थवि॑रं॒ वृष्ण्यं॑ च ॥

ásamaṃ kṣatrám ásamā manīṣā́ prá soma-pā́ apásā santu néme | yé ta indra dadúṣo vardháyanti máhi kṣatrám stháviram vṛ́ṣṇyaṃ ca ||

Unequal is thy sovereignty, unequal thy thought; may these Soma-drinkers go forth with works. They who, O Indra, by giving increase thee, they grow thy great mastery—firm and enduring, and thy bull-force too.

अस॑मम् । क्ष॒त्रम् । अस॑मा । म॒नी॒षा । प्र । सो॒म॒ऽपाः । अप॑सा । स॒न्तु॒ । नेमे॑ । ये । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । द॒दुषः॑ । व॒र्धय॑न्ति । महि॑ । क्ष॒त्रम् । स्थवि॑रम् । वृष्ण्य॑म् । च॒ ॥असमम् । क्षत्रम् । असमा । मनीषा । प्र । सोमपाः । अपसा । सन्तु । नेमे । ये । ते । इन्द्र । ददुषः । वर्धयन्ति । महि । क्षत्रम् । स्थविरम् । वृष्ण्यम् । च ॥asamam | kṣatram | asamā | manīṣā | pra | soma-pāḥ | apasā | santu | neme | ye | te | indra | daduṣaḥ | vardhayanti | mahi | kṣatram | sthaviram | vṛṣṇyam | ca

अस॑मम्unequal, incomparable
अस॑मम्:
विशेषण (कर्म/कर्तृ-पूरक) — ‘क्षत्रम्/मनीषा’ का विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-सम (प्रातिपदिक ‘असम’)
क्ष॒त्रम्sovereign power, dominion
क्ष॒त्रम्:
कर्म/विषय (स्तुति-वाक्य में ‘incomparable power’)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
अस॑माunequal, matchless
अस॑मा:
विशेषण — ‘मनीषा’ का
TypeAdjective
Rootअ-सम (प्रातिपदिक ‘असमा’)
मनी॒षाthought, insight, wisdom
मनी॒षा:
कर्तृ/विषय (स्तुति-वाक्य में ‘insight’)
TypeNoun
Rootमनीषा (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward; intensifier
प्र:
क्रिया-विशेषक (प्रवृत्ति/प्रकर्ष)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
सो॑म॒पाःSoma-drinkers
सो॑म॒पाः:
कर्तृ (सन्तु का)
TypeNoun
Rootसोमपा (प्रातिपदिक; ‘सोम’ + ‘पा’)
अप॑साby work, through deed/effort
अप॑सा:
करण (सन्तु—‘by/with work’)
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक)
सन्तु॒let them be; may they be
सन्तु॒:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
नेमे॑not these (men/ones)
नेमे॑:
कर्तृ (निषेधित) — ‘not these’
TypePronoun (with negation)
Rootन + इमे (सर्वनाम ‘इदम्’)
येwho
ये:
कर्तृ (वर्धयन्ति का)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
त॑ेto you
त॑े:
सम्प्रदान (ददुषः—‘to you’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
द॒दुषः॑of the giver; of him who has given
द॒दुषः॑:
सम्बन्ध (ये…—‘of the giver/benefactor’)
TypeParticiple (agent noun)
Rootदा (धातु) → दद्वस्/ददुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
व॒र्धय॑न्ति॒they increase, they strengthen
व॒र्धय॑न्ति॒:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
महि॑greatly, mightily
महि॑:
क्रिया/विशेष्य-विशेषण (प्रकर्ष)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय; ‘मह्/मह’ से)
क्ष॒त्रम्sovereign power
क्ष॒त्रम्:
कर्म (वर्धयन्ति का)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
स्थवि॑रम्firm, strong, steadfast
स्थवि॑रम्:
विशेषण — ‘क्षत्रम्’ का
TypeAdjective
Rootस्थविर (प्रातिपदिक)
वृष्ण्यं॑manly vigor, heroic strength
वृष्ण्यं॑:
विशेषण — ‘क्षत्रम्’ का
TypeAdjective/Noun (quality)
Rootवृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘वृषन्’ से)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)