HomeRig VedaMandala 1Sukta 54Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वं दिवो बृहतः सानु कोपयोऽव त्मना धृषता शम्बरं भिनत् । यन्मायिनो व्रन्दिनो मन्दिना धृषच्छितां गभस्तिमशनिं पृतन्यसि ॥

त्वं दि॒वो बृ॑ह॒तः सानु॑ कोप॒योऽव॒ त्मना॑ धृष॒ता शम्ब॑रं भिनत् । यन्मा॒यिनो॑ व्र॒न्दिनो॑ म॒न्दिना॑ धृ॒षच्छि॒तां गभ॑स्तिम॒शनिं॑ पृत॒न्यसि॑ ॥

tváṃ divó bṛhatáḥ sā́nu kopáyo'vá tmánā dhṛṣatá śámbaraṃ bhinat | yán māyíno vrandíno mandínā dhṛ́ṣac-chitā́ṃ gábhastim aśánim pṛtanyási ||

Thou shakest the ridge of the vast Heaven; by thy own self, with daring, thou breakest Śambara. When against the illusionist, the resistive, thou fightest, grasping the sharp thunderbolt in thy hand of power.

त्वम् । दि॒वः । बृ॒ह॒तः । सानु॑ । को॒प॒यः॒ । अव॑ । त्मना॑ । धृ॒ष॒ता । शम्ब॑रम् । भि॒न॒त् । यत् । मा॒यिनः॑ । व्र॒न्दिनः॑ । म॒न्दिना॑ । धृ॒षत् । शि॒ताम् । गभ॑स्तिम् । अ॒शनि॑म् । पृ॒त॒न्यसि॑ ॥त्वम् । दिवः । बृहतः । सानु । कोपयः । अव । त्मना । धृषता । शम्बरम् । भिनत् । यत् । मायिनः । व्रन्दिनः । मन्दिना । धृषत् । शिताम् । गभस्तिम् । अशनिम् । पृतन्यसि ॥tvam | divaḥ | bṛhataḥ | sānu | kopayaḥ | ava | tmanā | dhṛṣatā | śambaram | bhinat | yat | māyinaḥ | vrandinaḥ | mandinā | dhṛṣat | śitām | gabhastim | aśanim | pṛtanyasi

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक) सर्वनाम
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक) ‘द्यौ/दिव्’
बृहतःof the great
बृहतः:
विशेषण (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootबृहत् (विशेषण-प्रातिपदिक) < √बृह् ‘to grow, be great’
सानुthe summit, ridge
सानु:
कर्म
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक) ‘summit, ridge’
कोपयःthou shakest, agitatest
कोपयः:
क्रिया
TypeVerb
Root√कुप्/कोप् (धातु) ‘to be agitated, to shake’
अवdown, away
अव:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात) अव-
त्मनाby (thy) own self/power
त्मना:
करण
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक) ‘self, own person/power’
धृषताboldly, with daring
धृषता:
विशेषण (करण)
TypeAdjective
Rootधृषत् (विशेषण-प्रातिपदिक) < √धृष् ‘to dare, be bold’
शम्बरम्Śambara
शम्बरम्:
कर्म
TypeProper Noun
Rootशम्बर (प्रातिपदिक) (असुर/दस्यु-नाम) ‘Śambara’
भिनत्he/you broke, shattered
भिनत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भिद् ‘to split, break’
यत्when, that
यत्:
सम्बन्ध (उपवाक्य-प्रवर्तक)
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)
मायिनःof the crafty one / the crafty (ones)
मायिनः:
सम्बन्ध/कर्तृ (संदर्भानुसार)
TypeAdjective/Noun
Rootमायिन् (प्रातिपदिक) ‘possessing māyā, crafty’
व्रन्दिनःbanded, in troops
व्रन्दिनः:
कर्तृ (उपवाक्ये)
TypeAdjective/Noun
Rootव्रन्दिन् (प्रातिपदिक) ‘troop-leading, in bands’ < व्रन्द ‘troop’
मन्दिनाःexultant, maddened
मन्दिनाः:
कर्तृ (उपवाक्ये)
TypeAdjective/Noun
Rootमन्दिन् (प्रातिपदिक) ‘gladdening/intoxicating; exultant’
धृषत्daring, bold
धृषत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootधृषत् (प्रातिपदिक) < √धृष्
शिताम्sharp
शिताम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootशित (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक) < √शि ‘to sharpen’
गभस्तिम्the hand/grasp; (also) ray
गभस्तिम्:
कर्म (गृहीत-वस्तु/उपकरण-सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक) ‘hand; ray; grasp’
अशनिम्the thunderbolt
अशनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक) ‘thunderbolt’
पृतन्यसिthou fightest, do battle
पृतन्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पृतन्/पृतन्य् ‘to fight, wage battle’