HomeRig VedaMandala 1Sukta 54Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अर्चा शक्राय शाकिने शचीवते शृण्वन्तमिन्द्रं महयन्नभि ष्टुहि । यो धृष्णुना शवसा रोदसी उभे वृषा वृषत्वा वृषभो न्यृञ्जते ॥

अर्चा॑ श॒क्राय॑ शा॒किने॒ शची॑वते शृ॒ण्वन्त॒मिन्द्रं॑ म॒हय॑न्न॒भि ष्टु॑हि । यो धृ॒ष्णुना॒ शव॑सा॒ रोद॑सी उ॒भे वृषा॑ वृष॒त्वा वृ॑ष॒भो न्यृ॒ञ्जते॑ ॥

árcā śakráya śākíne śácīvate śṛṇvántam índraṃ maháyann abhí stuhi | yó dhṛ́ṣṇunā śávasa ródasī ubhé vṛ́ṣā vṛṣatvā́ vṛ́ṣabho ní ṛñjate ||

Sing to the Mighty, the capable, the lord of effective power; magnifying, hymn Indra who hears. He who by daring force sets both Heaven and Earth in motion and yokes them—bull by bull-nature, the strong Bull mastering the worlds.

अर्च॑ । श॒क्राय॑ । शा॒किने॑ । शची॑ऽवते । शृ॒ण्वन्त॑म् । इन्द्र॑म् । म॒हय॑न् । अ॒भि । स्तु॒हि॒ । यः । धृ॒ष्णुना॑ । शव॑सा । रोद॑सी॒ इति॑ । उ॒भे इति॑ । वृषा॑ । वृ॒ष॒ऽत्वा । वृ॒ष॒भः । नि॒ऽऋ॒ञ्जते॑ ॥अर्च । शक्राय । शाकिने । शचीवते । शृण्वन्तम् । इन्द्रम् । महयन् । अभि । स्तुहि । यः । धृष्णुना । शवसा । रोदसी इति । उभे इति । वृषा । वृषत्वा । वृषभः । निऋञ्जते ॥arca | akrāya | śākine | śacī-vate | śṛṇvantam | indram | mahayan | abhi | stuhi | yaḥ | dhṛṣṇunā | śavasā | rodasī iti | ubhe iti | vṛṣā | vṛṣa-tvā | vṛṣabhaḥ | ni-ṛñjate

अर्चाpraise! / sing!
अर्चा:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootअर्च् (arc) / स्तु (स्तुति-प्रयोग)
शक्रायto Śakra (Indra)
शक्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun (epithet)
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
शाकिनेto the mighty/able one
शाकिने:
सम्प्रदान
TypeAdjective (epithet)
Rootशाकिन् (प्रातिपदिक)
शचीवतेto the possessor of śacī (power/skill)
शचीवते:
सम्प्रदान
TypeAdjective (epithet)
Rootशचीवत् (प्रातिपदिक)
शृण्वन्तम्the listening one
शृण्वन्तम्:
कर्म (ष्टुहि-क्रियायाः)
TypeParticiple
Rootश्रु (śru) → शृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (ष्टुहि-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
महयन्magnifying (him)
महयन्:
कर्तृ (अर्चा/ष्टुहि-क्रियायाः; ‘त्वम्’ कर्ता)
TypeParticiple
Rootमह् (mah) → महय् (णिच्) → महयन्त्
अभिtowards, unto
अभि:
(क्रियाविशेषण) —
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअभि
ष्टुहिpraise!
ष्टुहि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootस्तु (stu)
यःwho
यः:
कर्तृ (न्यृञ्जते-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धृष्णुनाwith bold/impetuous
धृष्णुना:
करण
TypeAdjective (instrumental qualifier)
Rootधृष्णु (प्रातिपदिक)
शवसाwith strength, might
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म (न्यृञ्जते-क्रियायाः)
TypeNoun (dual collective)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘heaven-and-earth’)
उभेboth
उभे:
कर्म (रोदसी इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृषाthe bull (virile one)
वृषा:
कर्तृ (यः…न्यृञ्जते; यः = इन्द्रः)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषन्/वृषा (प्रातिपदिक)
वृषत्वाwith virility/bull-power
वृषत्वा:
करण
TypeNoun (abstract)
Rootवृषत्व (प्रातिपदिक; ‘bull-hood/virility’)
वृषभःthe bull, the strong one
वृषभः:
कर्तृ (न्यृञ्जते)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
निdown, thoroughly
नि:
(क्रियाविशेषण) —
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनि
ऋञ्जतेhe extends/overpowers (them)
ऋञ्जते:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootऋञ्ज् (ṛñj) (वैदिक: ‘to stretch/extend, set in motion; to reach/overpower’)