HomeRig VedaMandala 1Sukta 54Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अपामतिष्ठद्धरुणह्वरं तमोऽन्तर्वृत्रस्य जठरेषु पर्वतः । अभीमिन्द्रो नद्यो वव्रिणा हिता विश्वा अनुष्ठाः प्रवणेषु जिघ्नते ॥

अ॒पाम॑तिष्ठद्ध॒रुण॑ह्वरं॒ तमो॒ऽन्तर्वृ॒त्रस्य॑ ज॒ठरे॑षु॒ पर्व॑तः । अ॒भीमिन्द्रो॑ न॒द्यो॑ व॒व्रिणा॑ हि॒ता विश्वा॑ अनु॒ष्ठाः प्र॑व॒णेषु॑ जिघ्नते ॥

apā́m atiṣṭhad dharuṇáhvaraṃ támō'ntár vṛtrásya jaṭháreṣu párvataḥ | abhī́m índro nádyo vavríṇā hitā́ víśvā anuṣṭhā́ḥ praváṇeṣu jighnate ||

The mountain stood over the waters, a wavering darkness, within the bellies of Vṛtra. Indra pressed upon it; the rivers, held and enclosed, are set free—each finding its course, they strike forth along the slopes.

अ॒पाम् । अ॒ति॒ष्ठ॒त् । ध॒रुण॑ऽह्वरम् । तमः । अ॒न्तः । वृ॒त्रस्य॑ । ज॒ठरे॑षु । पर्व॑तः । अ॒भि । ई॒म् । इन्द्रः॑ । न॒द्यः॑ । व॒व्रिणा॑ । हि॒ताः । विश्वाः॑ । अ॒नु॒ऽस्थाः । प्र॒व॒णेषु॑ । जि॒घ्न॒ते॒ ॥अपाम् । अतिष्ठत् । धरुणह्वरम् । तमः । अन्तः । वृत्रस्य । जठरेषु । पर्वतः । अभि । ईम् । इन्द्रः । नद्यः । वव्रिणा । हिताः । विश्वाः । अनुस्थाः । प्रवणेषु । जिघ्नते ॥apām | atiṣṭhat | dharuṇa-hvaram | tamaḥ | antaḥ | vṛtrasya | jaṭhareṣu | parvataḥ | abhi | īm | indraḥ | nadyaḥ | vavriṇā | hitāḥ | viśvāḥ | anu-sthāḥ | pravaṇeṣu | jighnate

अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अतिष्ठत्stood / took position
अतिष्ठत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
धरुणह्वरम्the firm, winding/curving (channel/bed)
धरुणह्वरम्:
कर्म (to ‘atिष्ठत्’ as what/where it stood) / विशेष्य-विशेषणभाव
TypeAdjective (compound)
Rootधरुण (प्रातिपदिक) + ह्वर (प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
कर्म/विशेष्य (with following locative phrase)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
अधिकरण-निर्देशक (spatial)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय)
वृत्रस्यof Vṛtra
वृत्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
जठरेषुin the bellies / in the cavities
जठरेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
पर्वतःthe mountain
पर्वतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
अभीम्them/it (thereupon), towards
अभीम्:
कर्म (object pronoun)
TypeIndeclinable + Pronoun (enclitic)
Rootअभि (उपसर्ग) + इम् (एनक्लिटिक सर्वनाम)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नद्यःthe rivers
नद्यः:
कर्म
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
वव्रिणाwith an enclosure / by a covering (obstruction)
वव्रिणा:
करण
TypeNoun
Rootवव्रि (प्रातिपदिक; ‘enclosure/covering’, from √वृ ‘to cover’)
हिताःplaced, held back
हिताः:
कर्तृ/विशेषण (of नद्यः as ‘placed/held back’)
TypeAdjective (participle)
Root√धा > हित (कृदन्त, past participle)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण (of नद्यः/हिताः)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अनुष्ठाःfollowing in order / in continuous course
अनुष्ठाः:
विशेषण (of नद्यः) / कर्तृसमानाधिकरण
TypeAdjective/Noun (Vedic)
Rootअनु-स्था (कृदन्त/विशेषण; ‘following/standing along’)
प्रवणेषुon the slopes / in the descents
प्रवणेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रवण (प्रातिपदिक)
जिघ्नतेstrike, smite, break through
जिघ्नते:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु) with reduplication (जिघ्न-)