Mantra 3
Sukta 1.50
Rishi: Kaṇva (Kāṇva lineage)
Devata: Sūrya (Sun)
Chandas: Gāyatrī (probable; verse-level metrical confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
अदृश्रमस्य केतवो वि रश्मयो जनाँ अनु । भ्राजन्तो अग्नयो यथा ॥
Samhita Patha (IAST)
अदृ॑श्रमस्य के॒तवो॒ वि र॒श्मयो॒ जनाँ॒ अनु॑ । भ्राज॑न्तो अ॒ग्नयो॑ यथा ॥
Transliteration
ádṛśram asya ketávo ví raśmáyo jánāṃ ánu | bhrā́janto agnáyo yáthā ||
Translation
His lights have become visible; his rays spread out following the peoples, blazing like fires—so the solar truth-force enters all movements of human life.
Padapatha (Word Analysis)
अदृ॑श्रम् । अ॒स्य॒ । के॒तवः॑ । वि । र॒श्मयः॑ । जना॑न् । अनु॑ । भ्राज॑न्तः । अ॒ग्नयः॑ । य॒था॒ ॥अदृश्रम् । अस्य । केतवः । वि । रश्मयः । जनान् । अनु । भ्राजन्तः । अग्नयः । यथा ॥adṛśram | asya | ketavaḥ | vi | raśmayaḥ | janān | anu | bhrājantaḥ | agnayaḥ | yathā
Word by Word
अदृश्रम्they became visible / appeared
अदृश्रम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (दर्शन) → अदृश्रम् (aor. 3pl)
अस्यof him (of this one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of him/it’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
केतवःrays; banners; bright signs
केतवः:
कर्तृ (अदृश्रम्) / कर्तृ-समूह
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
विapart; forth; widely
वि:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
रश्मयःrays; beams
रश्मयः:
कर्तृ (अदृश्रम्) / कर्तृ-समूह
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
जनान्people; men
जनान्:
कर्म (अनु) / कर्म (गमन-अनुगमनार्थे)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
अनुafter; along; following
अनु:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
भ्राजन्तःshining; blazing
भ्राजन्तः:
कर्तृ (यथा-उपमा-वाक्ये)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√भ्राज् (दीप्तौ) → भ्राजन्त् (वर्त. कृदन्त)
अग्नयःfires
अग्नयः:
कर्तृ (भ्राजन्तः) / उपमान (यथा)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
यथाas; like
यथा:
(उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)