Mantra 4
Sukta 1.50
Rishi: Kaṇva (Kāṇva lineage)
Devata: Sūrya (Sun)
Chandas: Gāyatrī (probable; verse-level metrical confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
तरणिर्विश्वदर्शतो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा भासि रोचनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
त॒रणि॑र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा॑सि रोच॒नम् ॥
Transliteration
táraṇir viśvá-darśato jyótiṣ-kṛd asi sūrya | víśvam ā́ bhāsi rocanám ||
Translation
O Sun, you are the traverser seen by all; you are the maker of light. You illumine the whole shining world—so may the truth-light shape our entire field of consciousness.
Padapatha (Word Analysis)
त॒रणिः॑ । वि॒श्वऽद॑र्शतः । ज्यो॒तिः॒ऽकृत् । अ॒सि॒ । सू॒र्य॒ । विश्व॑म् । आ । भा॒सि॒ । रो॒च॒नम् ॥तरणिः । विश्वदर्शतः । ज्योतिःकृत् । असि । सूर्य । विश्वम् । आ । भासि । रोचनम् ॥taraṇiḥ | viśva-darśataḥ | jyotiḥ-kṛt | asi | sūrya | viśvam | ā | bhāsi | rocanam
Word by Word
तरणिःthe crosser/overcomer (epithet of the Sun)
तरणिः:
Kartā (मुख्य कर्तृ-पद; सूर्य का विशेषण)
TypeNoun (agentive epithet)
Rootतरणि- (प्रातिपदिक; √तॄ/तॄ॑ ‘तरति’ से ‘तरणि’ ‘पार कराने/अतिक्रमण कराने वाला’)
विश्वदर्शतःvisible to all; seen by everyone
विश्वदर्शतः:
Kartā (कर्तृ-पद का विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व-दर्शत- (समास: विश्व ‘सब’ + दर्शत ‘दर्शनीय/दिखने योग्य’; √दृश्)
ज्योतिष्कृत्light-maker; maker of radiance
ज्योतिष्कृत्:
Kartā (कर्तृ-पद का विशेषण)
TypeAdjective (kṛdanta, agent noun)
Rootज्योतिस्-कृत् (कृदन्त; ‘ज्योतिस्’ + √कृ ‘करना’ → कृत् ‘करने वाला’)
असिyou are
असि:
(क्रिया) — कर्ता: सूर्य (सम्बोधन) / तरणिः
TypeVerb
Root√अस् ‘होना’
सूर्यO Sun
सूर्य:
Sambodhana (सम्बोधन; कर्ता-सम्बन्धी)
TypeNoun (vocative)
Rootसूर्य- (प्रातिपदिक)
विश्वम्the whole (world); everything
विश्वम्:
Karma (आ-भासि का कर्म)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
आforth; all around; fully
आ:
(क्रिया-विशेषक; ‘आ-’ = ‘चारों ओर/पूरी तरह’)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
भासिyou shine/illumine
भासि:
Kartā: (त्वम्) सूर्य; Karma: विश्वम्
TypeVerb
Root√भा ‘दीप्तौ’ (प्रकाशना)
रोचनम्the bright realm; luminous space
रोचनम्:
Karma (आ-भासि का कर्म; ‘विश्वम्’ के साथ apposition/विशेष्य-विशेषण भाव)
TypeNoun
Rootरोचन- (प्रातिपदिक; √रुच् ‘दीप्तौ/रुचिरत्वे’)