Mantra 12
Sukta 1.46
Rishi: Kaṇva
Devata: Aśvinau
Chandas: Trishtubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
तत्तदिदश्विनोरवो जरिता प्रति भूषति । मदे सोमस्य पिप्रतोः ॥
Samhita Patha (IAST)
तत्त॒दिद॒श्विनो॒रवो॑ जरि॒ता प्रति॑ भूषति । मदे॒ सोम॑स्य॒ पिप्र॑तोः ॥
Transliteration
tát-tad íd aśvínoḥ ávo jaritā́ práti bhūṣati | máde sómasya pípra-toḥ ||
Translation
That very help of the Aśvins the singer seeks and adorns with his response; for in the ecstasy of Soma, those two are the fulfillers who make plenitude grow.
Padapatha (Word Analysis)
तत्ऽत॑त् । इत् । अ॒श्विनोः॑ । अवः॑ । ज॒रि॒ता । प्रति॑ । भू॒ष॒ति॒ । मदे॑ । सोम॑स्य । पिप्र॑तोः ॥तत्तत् । इत् । अश्विनोः । अवः । जरिता । प्रति । भूषति । मदे । सोमस्य । पिप्रतोः ॥tat-tat | it | aśvinoḥ | avaḥ | jaritā | prati | bhūṣati | made | somasya | pipratoḥ
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (अवः/सहाय्यं इति वस्तु-रूपेण) / (वाक्ये अव्यक्त-निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that (very)
तत्:
Karma (पूर्ववत्) / (पुनरुक्त-बलार्थः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इद्indeed, just
इद्:
—
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात) / इति वैदिक-निश्चयार्थकः
अश्विनोःof the Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the Aśvins’
TypeNoun (proper, dual deity)
Rootअश्विन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
अवःhelp, favor, protection
अवः:
Karma (भूषति इत्यस्य— ‘aid’ as the sought object) / (क्वचित् विषय-रूपेण)
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
जरिताthe praiser, singer
जरिता:
Kartā (भूषति— ‘the praiser adorns/addresses’)
TypeNoun (agent) / Kṛdanta (tṛc-derivative) used substantively
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √गॄ/गिर् ‘स्तु’ इत्यर्थे—स्तोतृ)
प्रतिtowards, in response to
प्रति:
— (दिशा/प्रत्यभिमुख्य-भावः) सह ‘भूषति’
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
भूषतिadorns, attends, addresses
भूषति:
क्रिया (मुख्यक्रिया) — ‘adorns/attends/addresses’
TypeVerb
Root√भूष् (भूषँ अलङ्कारे/सेवायाम्)
मदेin the intoxication/exhilaration
मदे:
Adhikaraṇa (सप्तमी) — ‘in the exhilaration’
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Soma’
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पिप्रतोःof the two who fill/satisfy (refresh)
पिप्रतोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the two filling/satisfying ones’
TypeParticiple (present) used as adjective of the Aśvins
Root√पृ (पृणाति ‘to fill, satisfy, refresh’) → पिप्रत् (वर्तमाने कृदन्त-प्रातिपदिक)