Mantra 11
Sukta 1.46
Rishi: Kaṇva (Kaṇva-pravara; Kaṇvas)
Devata: Aśvinau (as facilitators of right movement on the Ṛta-path; heaven-path imagery)
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
अभूदु पारमेतवे पन्था ऋतस्य साधुया । अदर्शि वि स्रुतिर्दिवः ॥
Samhita Patha (IAST)
अभू॑दु पा॒रमेत॑वे॒ पन्था॑ ऋ॒तस्य॑ साधु॒या । अद॑र्शि॒ वि स्रु॒तिर्दि॒वः ॥
Transliteration
abhūd u pā́ram étave pánthā ṛtásya sā́dhuyā́ | ádarśi ví srútiḥ diváḥ ||
Translation
Then the path is formed for the crossing beyond—the good-going path of the Ṛta; and the outflowing track of heaven is seen distinctly, a passage opened for the ascent.
Padapatha (Word Analysis)
अभू॑त् । ऊँ॒ इति॑ । पा॒रम् । एत॑वे । पन्था॑ । ऋ॒तस्य॑ । सा॒धु॒ऽया । अद॑र्शि । वि । स्रु॒तिः । दि॒वः ॥अभूत् । ऊँ इति । पारम् । एतवे । पन्था । ऋतस्य । साधुया । अदर्शि । वि । स्रुतिः । दिवः ॥abhūt | oṃ iti | pāram | etave | panthā | ṛtasya | sādhu-yā | adarśi | vi | srutiḥ | divaḥ
Word by Word
अभूत्became; came to be
अभूत्:
(क्रिया) मुख्य क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भवति)
उindeed; surely
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ
पारम्to the far side; the farther shore
पारम्:
कर्म (गत्यर्थे लक्ष्य/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक; ‘far shore/other side’)
एतवेto go; to reach
एतवे:
प्रयोजन/उद्देश्य (क्रियार्थ)
TypeVerb (Infinitive)
Root√इ (एति) → infinitive-stem एतव्
पन्थाःthe path
पन्थाः:
कर्तृ (अभूत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्थन् (प्रातिपदिक ‘path’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (पन्थाः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक ‘ṛta, cosmic order/truth’)
साधुयाby a straight/right way; rightly
साधुया:
करण/रीति (मार्गस्य ‘by/with rightness; in a straight way’)
TypeAdjective (used adverbially/instrumentally)
Rootसाधु (प्रातिपदिक ‘straight, right, good’)
अदर्शिwas seen; appeared
अदर्शि:
(क्रिया) मुख्य क्रिया
TypeVerb
Root√दृश् (पश्यति) → aorist passive
विapart; forth; clearly
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि
स्रुतिःthe course/track; the way; the stream-course
स्रुतिः:
कर्तृ (अदर्शि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्रुति (प्रातिपदिक; from √स्रु ‘to flow’ → ‘flowing, course, track’)
दिवःof heaven; of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (स्रुतिः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘sky, heaven, day’)