Mantra 10
Sukta 1.46
Rishi: Kaṇva (Kaṇva-pravara; Kaṇvas as seer-family for this section)
Devata: Aśvinau (dominant devatā of the sūkta; here imagery also invokes Sūrya/Agni as allied powers of illumination)
Chandas: Trishtubh (probable for RV 1.46; requires metrical verification against full pada count)
Samhita Patha (Devanagari)
अभूदु भा उ अंशवे हिरण्यं प्रति सूर्यः । व्यख्यज्जिह्वयासितः ॥
Samhita Patha (IAST)
अभू॑दु॒ भा उ॑ अं॒शवे॒ हिर॑ण्यं॒ प्रति॒ सूर्य॑: । व्य॑ख्यज्जि॒ह्वयासि॑तः ॥
Transliteration
abhūd u bhā́ u aṃśáve híraṇyaṃ práti sū́ryaḥ | vy àkhyaj jihváyā́ ásitaḥ ||
Translation
Then there comes into being the golden radiance for the (sun-)ray; facing it, the Sun becomes manifest—darkness is clearly discerned and driven out by the tongue of flame (the discerning power).
Padapatha (Word Analysis)
अभू॑त् । ऊँ॒ इति॑ । भाः । ऊँ॒ इति॑ । अं॒शवे॑ । हिर॑ण्यम् । प्रति॑ । सूर्यः॑ । वि । अ॒ख्य॒त् । जि॒ह्वया॑ । असि॑तः ॥अभूत् । ऊँ इति । भाः । ऊँ इति । अंशवे । हिरण्यम् । प्रति । सूर्यः । वि । अख्यत् । जिह्वया । असितः ॥abhūt | oṃ iti | bhāḥ | oṃ iti | aṃśave | hiraṇyam | prati | sūryaḥ | vi | akhyat | jihvayā | asitaḥ
Word by Word
अभूत्became; came to be
अभूत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (भवति)
उindeed; and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
भाःa light; radiance
भाः:
कर्तृ (अभूत् का कर्ता)
TypeNoun
Rootभा (प्रातिपदिक: ‘प्रकाश/कान्ति’)
अंशवेfor the soma-stalk/beam (aṃśu); for Soma
अंशवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअंशु (प्रातिपदिक)
हिरण्यम्gold; golden (splendour)
हिरण्यम्:
कर्म (प्रति के साथ: ‘की ओर/के प्रति’)
TypeNoun/Adjective
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards; against; in response to
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ (व्यख्यत् का कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
व्यख्यत्shone forth; became manifest; proclaimed
व्यख्यत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√ख्या (ख्यायते/ख्याति) + वि-
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
असितःthe dark one; black
असितः:
कर्तृ (व्यख्यत् का विशेषण/सहकर्तृ)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअसित (प्रातिपदिक)