Mantra 5
Sukta 1.42
Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Pūṣan
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
आ तत्ते दस्र मन्तुमः पूषन्नवो वृणीमहे । येन पितॄनचोदयः ॥
Samhita Patha (IAST)
आ तत्ते॑ दस्र मन्तुम॒: पूष॒न्नवो॑ वृणीमहे । येन॑ पि॒तॄनचो॑दयः ॥
Transliteration
ā́ tát te dasra mantu-máḥ pū́ṣann ávo vṛṇīmahe | yéna pitṝ́n ácodayāḥ ||
Translation
We choose for ourselves that saving help of thine, O wondrous Pūṣan, that inspired guidance by which thou didst set the Fathers in motion—leading them on the true way.
Padapatha (Word Analysis)
आ । तत् । ते॒ । द॒स्र॒ । म॒न्तु॒ऽमः॒ । पू॒ष॒न् । अवः॑ । वृ॒णी॒म॒हे॒ । येन॑ । पि॒तॄन् । अचो॑दयः ॥आ । तत् । ते । दस्र । मन्तुमः । पूषन् । अवः । वृणीमहे । येन । पितॄन् । अचोदयः ॥ā | tat | te | dasra | mantu-maḥ | pūṣan | avaḥ | vṛṇīmahe | yena | pitṝn | acodayaḥ
Word by Word
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
तत्that (request/boon)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto/for thee; thy
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दस्रO wondrous/skillful one
दस्र:
—
TypeAdjective
Rootदस्र (विशेषण-प्रातिपदिक)
मन्तुमःO wise/counsel-possessing
मन्तुमः:
—
TypeAdjective
Rootमन्तु (प्रातिपदिक) + -म (मतुप्-प्रत्ययार्थकः ‘युक्त/सम्पन्न’)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
—
TypeNoun (proper)
Rootपूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
अवःhelp, protection
अवः:
Karma
TypeNoun
Rootअवस् (नपुंसक/पुं?; वैदिक ‘अवस्’ = सहायता/रक्षा)
वृणीमहेwe choose, we seek
वृणीमहे:
Kartā
TypeVerb
Root√वृ (वृणुते ‘to choose’)
येनby which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पितॄन्the Fathers, ancestors
पितॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
अचोदयःthou didst impel/urge
अचोदयः:
Kartā
TypeVerb
Root√चुद् (to impel, urge) with preverb आ- → आचोदयः