Mantra 4
Sukta 1.42
Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.42)
Devata: Pūṣan
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं तस्य द्वयाविनोऽघशंसस्य कस्य चित् । पदाभि तिष्ठ तपुषिम् ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वं तस्य॑ द्वया॒विनो॒ऽघशं॑सस्य॒ कस्य॑ चित् । प॒दाभि ति॑ष्ठ॒ तपु॑षिम् ॥
Transliteration
tváṃ tásya dvayāvíno’gha-saṃsásya kásya cit | padā́bhi tíṣṭha tápuṣim ||
Translation
Thou—against that double-dealing one, whoever he be, the ill-speaker who calls misfortune—stand over him with thy step; press down his burning force (and make it powerless).
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । तस्य॑ । द्व॒या॒विनः॑ । अ॒घऽशं॑सस्य । कस्य॑ । चि॒त् । प॒दा । अ॒भि । ति॒ष्ठ॒ । तपु॑षिम् ॥त्वम् । तस्य । द्वयाविनः । अघशंसस्य । कस्य । चित् । पदा । अभि । तिष्ठ । तपुषिम् ॥tvam | tasya | dvayāvinaḥ | agha-saṃsasya | kasya | cit | padā | abhi | tiṣṭha | tapuṣim
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्यof that (one)
तस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्वयाविनःof the double-dealer / twofold one
द्वयाविनः:
सम्बन्ध (genitive dependent on तस्य)
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootद्वयाविन् (प्रातिपदिक; ‘having a double/dual nature; double-dealing’)
अघशंसस्यof the evil-tongued / slanderer
अघशंसस्य:
सम्बन्ध (genitive dependent on तस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअघशंस (प्रातिपदिक; ‘evil-speaking, slanderous’)
कस्यof whom
कस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeInterrogative pronoun
Rootक (किम्-प्रश्नसर्वनाम)
चित्even; indeed; at all
चित्:
—
TypeIndeclinable particle
Rootचित् (निपात/अव्यय; enclitic)
पदाभिःwith (your) feet/steps
पदाभिः:
करण
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
तिष्ठstand; step upon
तिष्ठ:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → तिष्ठ (लोट्-आदेश)
तपुषिम्the burning heat / scorching (power)
तपुषिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतपुषि (प्रातिपदिक; ‘burning heat; scorching/fiery (thing)’)