Mantra 3
Sukta 1.42
Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.42)
Devata: Pūṣan (as guide and protector of the paths; remover of robbers/obstacles)
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; common for directive/prayer verses)
Samhita Patha (Devanagari)
अप त्यं परिपन्थिनं मुषीवाणं हुरश्चितम् । दूरमधि स्रुतेरज ॥
Samhita Patha (IAST)
अप॒ त्यं प॑रिप॒न्थिनं॑ मुषी॒वाणं॑ हुर॒श्चित॑म् । दू॒रमधि॑ स्रु॒तेर॑ज ॥
Transliteration
ápa tyáṃ pari-panthínaṃ muṣī-vā́ṇaṃ huraḥ-cítaṃ | dū́ram ádhi srutér aja ||
Translation
Cast away—far beyond our track—the one who blocks the path all around, the thief of our gains, the dark-minded disturber; drive him off into a remoteness beyond the stream of our right going.
Padapatha (Word Analysis)
अप॑ । त्यम् । प॒रि॒ऽप॒न्थिन॑म् । मु॒षी॒वाण॑म् । हु॒रः॒ऽचित॑म् । दू॒रम् । अधि॑ । स्रु॒तेः । अ॒ज॒ ॥अप । त्यम् । परिपन्थिनम् । मुषीवाणम् । हुरःचितम् । दूरम् । अधि । स्रुतेः । अज ॥apa | tyam | pari-panthinam | muṣīvāṇam | huraḥ-citam | dūram | adhi | sruteḥ | aja
Word by Word
अपaway, off
अप:
—
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
त्यम्that (him)
त्यम्:
Karma
TypePronoun
Rootत्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिपन्थिनम्the waylayer, highwayman
परिपन्थिनम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootपरि-पथिन् (प्रातिपदिक; ‘परिपन्थिन्’)
मुषीवाणम्stealing, thievish
मुषीवाणम्:
Karma
TypeAdjective (participial)
Rootमुष् (धातु) → मुषीवांस् (कृदन्त, परस्मैपदी; परोक्ष/परिपूर्ण-भावे ‘having stolen’)
हुरश्चितम्even a robber indeed / a robber too
हुरश्चितम्:
Karma
TypeNoun/Adjective + Indeclinable
Rootहुर (प्रातिपदिक; ‘हुर’ = चोर/लुण्ठक) + चित् (अव्यय ‘even/indeed’)
दूरम्far away
दूरम्:
—
TypeIndeclinable (adverbial accusative)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
अधिfrom, over
अधि:
—
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
स्रुतेःfrom the track/road (from the path)
स्रुतेः:
Apādāna
TypeNoun
Rootस्रुति (प्रातिपदिक; √स्रु ‘to flow’ → ‘flow, stream; track/way’)
अजdrive away!
अज:
—
TypeVerb
Rootअज् (धातु; परस्मैपदी) — लोट्/आज्ञार्थे 2 एकवचन