Mantra 6
Sukta 1.41
Devata: Ādityas (implicit continuation)
Samhita Patha (Devanagari)
स रत्नं मर्त्यो वसु विश्वं तोकमुत त्मना । अच्छा गच्छत्यस्तृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
स रत्नं॒ मर्त्यो॒ वसु॒ विश्वं॑ तो॒कमु॒त त्मना॑ । अच्छा॑ गच्छ॒त्यस्तृ॑तः ॥
Transliteration
sá ratnáṁ mártyo vásu víśvaṁ tókamu tá tmanā́ | ácchā gacchaty ástṛtaḥ ||
Translation
That mortal reaches the treasure—every good, and the increase of his lineage—by his own self’s right force; he goes straight to it, not turned aside.
Padapatha (Word Analysis)
सः । रत्न॑म् । मर्त्यः॑ । वसु॑ । विश्व॑म् । तो॒कम् । उ॒त । त्मना॑ । अच्छ॑ । ग॒च्छ॒ति॒ । अस्तृ॑तः ॥सः । रत्नम् । मर्त्यः । वसु । विश्वम् । तोकम् । उत । त्मना । अच्छ । गच्छति । अस्तृतः ॥saḥ | ratnam | martyaḥ | vasu | viśvam | tokam | uta | tmanā | accha | gacchati | astṛtaḥ
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स-
रत्नम्treasure, boon
रत्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक; √मृ ‘to die’ से)
वसुwealth, good
वसु:
कर्म
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
विश्वम्all, entire
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
तोकम्offspring, child
तोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतोक (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
त्मनाby/with oneself; in one’s own person
त्मना:
करण
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक; ‘self, person’)
अच्छाtowards, hither
अच्छा:
—
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (अव्यय/उपसर्गार्थ निपात)
गच्छतिgoes, attains
गच्छति:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गच्छ-; भ्वादिगण)
अस्तृतःnot strewn/unchecked; unhindered, unopposed
अस्तृतः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (Past Passive Participle)
Root√स्तृ (स्तृणाति ‘to strew/spread’; नञ्-पूर्वक ‘अ-’ + क्त (PPP))