Mantra 2
Sukta 1.41
Devata: Ādityas (esp. Mitra–Varuṇa–Aryaman as guardians of Ṛta)
Samhita Patha (Devanagari)
यं बाहुतेव पिप्रति पान्ति मर्त्यं रिषः । अरिष्टः सर्व एधते ॥
Samhita Patha (IAST)
यं बा॒हुते॑व॒ पिप्र॑ति॒ पान्ति॒ मर्त्यं॑ रि॒षः । अरि॑ष्ट॒: सर्व॑ एधते ॥
Transliteration
yaṁ bāhúte̍va píprati pā́nti mártyaṁ riṣáḥ | áriṣṭaḥ sárva edhate ||
Translation
The mortal whom they foster as with strong arms and guard from hurt—he grows in all completeness, unbroken and unharmed.
Padapatha (Word Analysis)
यम् । बा॒हुता॑ऽइव । पिप्र॑ति । पान्ति॑ । मर्त्य॑म् । रि॒षः । अरि॑ष्टः । सर्वः॑ । ए॒ध॒ते॒ ॥यम् । बाहुताइव । पिप्रति । पान्ति । मर्त्यम् । रिषः । अरिष्टः । सर्वः । एधते ॥yam | bāhutāiva | piprati | pānti | martyam | riṣaḥ | ariṣṭaḥ | sarvaḥ | edhate
Word by Word
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
बाहुताwith (their) arms / by arm-power
बाहुता:
करण
TypeNoun (abstract)
Rootबाहुता (स्त्री. प्रा.; बाहु ‘arm’ + -ता)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
पिप्रतिthey fill / strengthen / make thrive
पिप्रति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootपॄ / पॢ (धातु; ‘to fill, to satisfy, to strengthen’)
पान्तिthey protect
पान्ति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootपा (धातु; ‘to protect’)
मर्त्यम्the mortal (man)
मर्त्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रा.; ‘mortal’)
रिषःfrom harm
रिषः:
अपादान
TypeNoun
Rootरिष् (स्त्री. प्रा.; ‘injury, harm’)
अरिष्टःthe unharmed one / one uninjured
अरिष्टः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअरिष्ट (प्रा.; a- + रिष्ट ‘injured/ruined’)
सर्वःeveryone / wholly
सर्वः:
कर्तृ
TypeAdjective/Pronoun
Rootसर्व (sarvanāma-prātipadika)
एधतेprospers / thrives
एधते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootएध् (धातु; ‘to prosper, to grow’)