HomeRig VedaMandala 1Sukta 34Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 1.34

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

त्रिरश्विना सिन्धुभिः सप्तमातृभिस्त्रय आहावास्त्रेधा हविष्कृतम् । तिस्रः पृथिवीरुपरि प्रवा दिवो नाकं रक्षेथे द्युभिरक्तुभिर्हितम् ॥

त्रिर॑श्विना॒ सिन्धु॑भिः स॒प्तमा॑तृभि॒स्त्रय॑ आहा॒वास्त्रे॒धा ह॒विष्कृ॒तम् । ति॒स्रः पृ॑थि॒वीरु॒परि॑ प्र॒वा दि॒वो नाकं॑ रक्षेथे॒ द्युभि॑र॒क्तुभि॑र्हि॒तम् ॥

trír aśvinā síndhubhiḥ saptá-mātṛbhiḥ tráya āhā́vā́s tredhā́ havíṣ-kṛtám | tísraḥ pṛthivī́r upári pravā́ divó nā́kaṃ rakṣethe dyúbhir aktúbhir hitám ||

Thrice, O Aśvins, with the rivers that have seven mothers, the three invocations are set, and the offering is fashioned in a threefold order. You guard the three earths, and above them the heaven’s summit, established by luminous days and by nights.

त्रिः । आ॒श्वि॒ना॒ । सिन्धु॑ऽभिः । स॒प्तमा॑तृऽभिः । त्रयः॑ । आ॒ऽहा॒वाः । त्रे॒धा । ह॒विः । कृ॒तम् । ति॒स्रः । पृ॒थि॒वीः । उ॒परि॑ । प्र॒वा । दि॒वः । नाक॑म् । र॒क्षे॒थे॒ इति॑ । द्युऽभिः॑ । अ॒क्तुऽभिः॑ । हि॒तम् ॥त्रिः । आश्विना । सिन्धुभिः । सप्तमातृभिः । त्रयः । आहावाः । त्रेधा । हविः । कृतम् । तिस्रः । पृथिवीः । उपरि । प्रवा । दिवः । नाकम् । रक्षेथे इति । द्युभिः । अक्तुभिः । हितम् ॥triḥ | āśvinā | sindhu-bhiḥ | saptamātṛ-bhiḥ | trayaḥ | āhāvāḥ | tredhā | haviḥ | kṛtam | tisraḥ | pṛthivīḥ | upari | pravā | divaḥ | nākam | rakṣetheiti | dyu-bhiḥ | aktu-bhiḥ | hitam

त्रिःthrice
त्रिः:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिः (अव्यय)
अश्विनाO Aśvins (the two horsemen)
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता-नाम)
सिन्धुभिःwith rivers/streams
सिन्धुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
सप्तमातृभिःwith the seven mothers
सप्तमातृभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसप्त-मातृ (समास; सप्त + मातृ)
त्रयःthree
त्रयः:
Kartā (कर्तृ-सम्बन्धः) / विशेष्य-विशेषणभावः
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
आहावाःinvocations/calls
आहावाः:
Kartā (कर्तृपद-समूहः)
TypeNoun
Rootआ-हाव (प्रातिपदिक; ‘आह्वान/आहाव’)
त्रेधाin three ways
त्रेधा:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा/त्रेधा (अव्यय; ‘तीन प्रकारेण’)
हविष्कृतम्the prepared oblation
हविष्कृतम्:
Karma
TypeParticiple/Adjective
Rootहविस्-कृत (कृदन्त; √कृ ‘to make’ + हविस्)
तिस्रःthree (feminine)
तिस्रः:
Kartā (कर्तृ-सम्बन्धः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
पृथिवीःearths/worlds
पृथिवीः:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
उपरिabove
उपरि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
प्रforth/forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
वाor/indeed
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्’)
नाकम्the firmament/heavenly vault
नाकम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
रक्षेथेyou two protect/guard
रक्षेथे:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√रक्ष् (पालने) + लट्/लिट्? (वैदिक-प्रयोग)
द्युभिःwith lights/bright days
द्युभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootद्युभ्/द्युभि (प्रातिपदिक; ‘द्युभ्’ = प्रकाश/दिव्य-तेज)
अक्तुभिःwith nights/darknesses
अक्तुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक)
हितम्set/established
हितम्:
Karma (नाकम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple/Adjective
Root√धा (धारणे) → हित (कृदन्त; नि/हि-धातु-प्रयोगः ‘placed’)