HomeRig VedaMandala 1Sukta 34Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.34

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh

त्रिर्वर्तिर्यातं त्रिरनुव्रते जने त्रिः सुप्राव्ये त्रेधेव शिक्षतम् । त्रिर्नान्द्यं वहतमश्विना युवं त्रिः पृक्षो अस्मे अक्षरेव पिन्वतम् ॥

त्रिर्व॒र्तिर्या॑तं॒ त्रिरनु॑व्रते ज॒ने त्रिः सु॑प्रा॒व्ये॑ त्रे॒धेव॑ शिक्षतम् । त्रिर्ना॒न्द्यं॑ वहतमश्विना यु॒वं त्रिः पृक्षो॑ अ॒स्मे अ॒क्षरे॑व पिन्वतम् ॥

trír vartír yātam trír ánu-vrate jané tríḥ supra-avyè tredhā́iva śíkṣatam | trír nā́ndyaṃ vahatam aśvinā yuváṃ tríḥ pṛ́kṣo asmè ákṣarāiva pinvatam ||

Thrice come by the turning-path, thrice among men who hold to the vow of the Truth; thrice in the well-protected field of action, teach as if in a threefold way. Thrice bring the gladness, O Aśvins, and thrice make the sustaining streams swell in us like an unfailing flow.

त्रिः । व॒र्तिः । या॒त॒म् । त्रिः । अनु॑ऽव्रते । जने॑ । त्रिः । सु॒प्र॒ऽअ॒व्ये॑ । त्रे॒धाऽइ॑व । शि॒क्ष॒त॒म् । त्रिः । ना॒न्द्य॑म् । व॒ह॒त॒म् । अ॒श्वि॒ना॒ । यु॒वम् । त्रिः । पृक्षः॑ । अ॒स्मे इति॑ । अ॒क्षरा॑ऽइव । पि॒न्व॒त॒म् ॥त्रिः । वर्तिः । यातम् । त्रिः । अनुव्रते । जने । त्रिः । सुप्रअव्ये । त्रेधाइव । शिक्षतम् । त्रिः । नान्द्यम् । वहतम् । अश्विना । युवम् । त्रिः । पृक्षः । अस्मे इति । अक्षराइव । पिन्वतम् ॥triḥ | vartiḥ | yātam | triḥ | anu-vrate | jane | triḥ | supra-avye | tredhāiva | śikṣatam | triḥ | nāndyam | vahatam | aśvinā | yuvam | triḥ | pṛkṣaḥ | asme iti | akṣarāiva | pinvatam

त्रिःthrice
त्रिः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिस् (अव्यय) / त्रिः
वर्तिःa turn/round; a course (a circuit)
वर्तिः:
Kartā (यातम्-क्रियायाः कर्तृ-विशेषण/उपपद) अथवा क्रियाविशेषणार्थे ‘वर्तिः’ = ‘पर्यायः/आवर्तनम्’
TypeNoun
Rootवर्ति (प्रातिपदिक; ‘turn/round/course’) < √वृत्/√वर्त् (वर्तने)
यातम्go/come (you two), proceed
यातम्:
(मुख्य क्रिया) — संबोधितौ अश्विनौ कर्तारौ
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थे)
त्रिःthrice
त्रिः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootत्रि → त्रिः
अनुव्रतेin/according to the observance (following the vow)
अनुव्रते:
Adhikaraṇa (स्थित्यधिकरणम्: ‘अनुव्रते’ = ‘अनुव्रत-स्थिते/अनुव्रत-परिसरे’)
TypeNoun/Adjective
Rootअनुव्रत (प्रातिपदिक; ‘following the vow/observance’)
जनेamong the people; in mankind
जने:
Adhikaraṇa (लोक/जन-देशे) अथवा ‘among people’
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक; ‘people, race, mankind’)
त्रिःthrice
त्रिः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootत्रि → त्रिः
सुप्राव्येin good protection; in a well-aiding (state/place)
सुप्राव्ये:
Adhikaraṇa (यत्र/यस्मिन् ‘सुप्राव्ये’—‘in good protection/help’)
TypeAdjective (used substantively/locative)
Rootसु-प्राव्य (प्रातिपदिक; ‘well-protecting/very helpful’; from √अव्/√अव् ‘to protect’ with pra + avy(a) formation)
त्रेधाin three ways
त्रेधा:
Adverbial (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या) → त्रेधा (विभक्त्यन्त-अव्यय)
इवas if; like
इव:
Adverbial (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
शिक्षतम्learn/teach (you two); practice
शिक्षतम्:
(मुख्य क्रिया) — संबोधितौ अश्विनौ कर्तारौ
TypeVerb
Root√शिक्ष् (शिक्षणे/अभ्यासे ‘to train, to teach, to learn’)
त्रिःthrice
त्रिः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootत्रि → त्रिः
नान्द्यम्joy; delight
नान्द्यम्:
Karma (वहतम्-क्रियायाः कर्म)
TypeNoun
Rootनान्द्य (प्रातिपदिक; ‘joy, delight, festive gladness’)
वहतम्carry/bring (you two)
वहतम्:
(मुख्य क्रिया) — कर्तारौ अश्विनौ
TypeVerb
Root√वह् (वहने ‘to carry, convey’)
अश्विनाO Aśvins (you two horsemen)
अश्विना:
Sambodhana (आह्वान)
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; ‘the Aśvins’)
युवम्you two
युवम्:
Kartā (वहतम्/पिन्वतम्-क्रिययोः कर्तृ)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootत्रि → त्रिः
पृक्षःnourishment; strengthening refreshment
पृक्षः:
Karma (पिन्वतम्-क्रियायाः कर्म)
TypeNoun
Rootपृक्ष (प्रातिपदिक; ‘nourishment, refreshment, strengthening draught/food’)
अस्मेfor us
अस्मे:
Sampradāna (दत्त्यर्थ: ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अक्षरlike an imperishable (thing); like a syllable
अक्षर:
Upamāna (उपमान) / Adverbial comparison
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक; ‘imperishable; syllable/letter’)
इवlike
इव:
Adverbial (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
पिन्वतम्refresh/invigorate (you two)
पिन्वतम्:
(मुख्य क्रिया) — कर्तारौ अश्विनौ; कर्म ‘पृक्षः’
TypeVerb
Root√पिव्/√पिन् (प्रीणने/पोषणे ‘to make swell, to refresh, to invigorate’)