HomeRig VedaMandala 1Sukta 33Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.33

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

आवः कुत्समिन्द्र यस्मिञ्चाकन्प्रावो युध्यन्तं वृषभं दशद्युम् । शफच्युतो रेणुर्नक्षत द्यामुच्छ्वैत्रेयो नृषाह्याय तस्थौ ॥

आव॒: कुत्स॑मिन्द्र॒ यस्मि॑ञ्चा॒कन्प्रावो॒ युध्य॑न्तं वृष॒भं दश॑द्युम् । श॒फच्यु॑तो रे॒णुर्न॑क्षत॒ द्यामुच्छ्वै॑त्रे॒यो नृ॒षाह्या॑य तस्थौ ॥

ā́vaḥ kútsam indra yásmiṃ cā́kan právo yúdhyantaṃ vṛṣabháṃ dáśadyum | śaphacyúto reṇúr nákṣata dyā́m ucchvaitréyo nṛsā́hyāya tasthau ||

Thou didst help Kutsa, O Indra, in whom thou didst delight; thou didst further the battling bull of tenfold splendour. The dust flung from the hoof reached up to heaven; and Śvaitreya stood forth for the man-conquering strength—so the human ally is raised by the god’s victorious power.

आवः॑ । कुत्स॑म् । इ॒न्द्र॒ । यस्मि॑न् । चा॒कन् । प्र । आ॒वः॒ । युध्य॑न्तम् । वृ॒ष॒भम् । दश॑ऽद्युम् । श॒फऽच्यु॑तः । रे॒णुः । न॒क्ष॒त॒ । द्याम् । उत् । श्वै॒त्रे॒यः । नृ॒ऽसह्या॑य । त॒स्थौ॒ ॥आवः । कुत्सम् । इन्द्र । यस्मिन् । चाकन् । प्र । आवः । युध्यन्तम् । वृषभम् । दशद्युम् । शफच्युतः । रेणुः । नक्षत । द्याम् । उत् । श्वैत्रेयः । नृसह्याय । तस्थौ ॥āvaḥ | kutsam | indra | yasmin | cākan | pra | āvaḥ | yudhyantam | vṛṣabham | daśa-dyum | śapha-cyutaḥ | reṇuḥ | nakṣata | dyām | ut | śvaitreyaḥ | nṛ-sahyāya | tasthau

आवःyou helped / protected
आवः:
क्रिया (मुख्य क्रियापद) / कर्ता-सम्बन्धः: ‘त्वम् (इन्द्रः)’
TypeVerb
Root√अव् (अवति ‘रक्षति/पालयति/सहायते’)
कुत्सम्Kutsa
कुत्सम्:
कर्म
TypeNoun (proper name)
Rootकुत्स (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which / wherein
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Root
आकन्(he) accomplished / acted (Vedic)
आकन्:
क्रिया (उपवाक्य-क्रिया) / सम्बन्धः ‘यस्मिन्’
TypeVerb (Vedic form)
Root(वेदिक) आ + √कन्/कृन् (अर्थः: ‘कनति/कृणोति’ इत्यादि; पदपाठे ‘आकन्’ इति निपातित-रूपम्)
प्रावःyou further helped / you aided
प्रावः:
क्रिया (अनुक्रिया) / कर्ता: ‘त्वम् (इन्द्रः)’
TypeVerb
Rootप्र + √अव्
युध्यन्तम्fighting
युध्यन्तम्:
कर्म (कुत्सम् विशेषयति) / कर्म-विशेषण
TypeVerb (participle)
Root√युध् (युध्यते ‘युध्यति’)
वृषभम्the bull (strong one)
वृषभम्:
कर्म (कुत्सम् विशेषयति) / कर्म-विशेषण
TypeNoun / epithet
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
दशद्युम्of tenfold brilliance
दशद्युम्:
कर्म-विशेषण (कुत्सम्) / कर्म
TypeAdjective (epithet)
Rootदशद्युम् (प्रातिपदिक; ‘दश-’ + ‘द्युम्/द्युम्न’ ‘splendour’)
शफच्युतःloosened from the hoof / hoof-shaken
शफच्युतः:
कर्तृ (अग्रम् वाक्ये ‘रेणुः’ इत्यस्य विशेषणम्) / कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootशफच्युत (प्रातिपदिक; शफ ‘hoof’ + च्युत ‘fallen/loosened’)
रेणुःdust
रेणुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरेणु (प्रातिपदिक)
नक्षतreached / touched
नक्षत:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश्/नक्ष् (नक्षति ‘attains/reaches’)
द्याम्the sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
उत्up / upward
उत्:
क्रियाविशेषण (नक्षत्-सम्बद्ध) / दिशाबोधक
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउत्
श्वैत्रेयःŚvaitreya
श्वैत्रेयः:
कर्तृ (तस्थौ इत्यस्य) / उपमान-आधारः
TypeNoun (proper/patronymic)
Rootश्वैत्रेय (प्रातिपदिक; patronymic from श्वैत्र)
like
:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Root
नृषाह्यायfor the man-conquering (one)
नृषाह्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootनृषाह्य (प्रातिपदिक; ‘men-subduing/overpowering men’)
तस्थौstood / took a stand
तस्थौ:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)