HomeRig VedaMandala 1Sukta 33Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 1.33

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

आवः शमं वृषभं तुग्र्यासु क्षेत्रजेषे मघवञ्छ्वित्र्यं गाम् । ज्योक्चिदत्र तस्थिवांसो अक्रञ्छत्रूयतामधरा वेदनाकः ॥

आव॒: शमं॑ वृष॒भं तुग्र्या॑सु क्षेत्रजे॒षे म॑घव॒ञ्छ्वित्र्यं॒ गाम् । ज्योक्चि॒दत्र॑ तस्थि॒वांसो॑ अक्रञ्छत्रूय॒तामध॑रा॒ वेद॑नाकः ॥

ā́vaḥ śámaṃ vṛṣabháṃ tugryā́su kṣetrajéṣe maghavan śvitryáṃ gā́m | jyók cid átra tasthivā́ṃso akrañ chatrūyatā́m ádharā védanākaḥ ||

Thou didst help Śama the bull among the Tugryas, O bounteous one, for the winning of the field; and thou didst help the bright cow. Even long after, those who stood there made the hostile feel the lower knowledge—so thy aid establishes lasting mastery in the contested field of life.

आवः॑ । शम॑म् । वृ॒ष॒भम् । तुग्र्या॑सु । क्षे॒त्र॒ऽजे॒षे । म॒घ॒ऽव॒न् । श्वित्र्य॑म् । गाम् । ज्योक् । चि॒त् । अत्र॑ । त॒स्थि॒ऽवांसः॑ । अ॒क्र॒न् । श॒त्रु॒ऽय॒ताम् । अध॑रा । वेद॑ना । अ॒क॒रित्य॑कः ॥आवः । शमम् । वृषभम् । तुग्र्यासु । क्षेत्रजेषे । मघवन् । श्वित्र्यम् । गाम् । ज्योक् । चित् । अत्र । तस्थिवांसः । अक्रन् । शत्रुयताम् । अधरा । वेदना । अकरित्यकः ॥āvaḥ | śamam | vṛṣabham | tugryāsu | kṣetra-jeṣe | magha-van | śvitryam | gām | jyok | cit | atra | tasthi-vāṃsaḥ | akran | śatru-yatām | adharā | vedanā | akar ity akaḥ

आवःyou helped / you protected
आवः:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootअव् (अवति) / अव (उपसर्ग-प्रयोगः ‘आ-’)
शमम्peace, welfare
शमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशम् (प्रातिपदिकम्: शम-)
वृषभम्the bull (strong one)
वृषभम्:
कर्म (शमम् इति सह समन्वयः)
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिकम्)
तुग्र्यासुamong the Tugryās (Tugra’s people)
तुग्र्यासु:
अधिकरण
TypeNoun (proper/tribal name) / Adjective
Rootतुग्र्या (प्रातिपदिकम्; स्त्री.)
क्षेत्रजेषेin/for the ‘field-conqueror’ (epithet)
क्षेत्रजेषे:
अधिकरण (तुग्र्यासु इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धः)
TypeNoun (epithet/title)
Rootक्षेत्र-जेṣ (प्रातिपदिकम्: क्षेत्रजेष-)
मघवन्O bountiful one (Indra)
मघवन्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootमघवन् (प्रातिपदिकम्; इन्द्रस्य विशेषणम्)
श्वित्र्यम्white, bright
श्वित्र्यम्:
कर्म (गाम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootश्वित्र्य (प्रातिपदिकम्)
गाम्cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिकम्)
ज्योक्for a long time, continually
ज्योक्:
अधिकरण (कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootज्योक् (अव्ययम्)
चित्even
चित्:
निपात (बलवर्धकः)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्ययम्)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (देशवाचक)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्ययम्)
तस्थिवांसःstanding, having stood
तस्थिवांसः:
कर्तृ (अक्रन् इत्यस्य)
TypeParticiple
Rootस्था (धातुः) → तस्थिवस् (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
अक्रन्they made / they did
अक्रन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातुः)
शत्रूयताम्of the hostile ones / of those acting as enemies
शत्रूयताम्:
सम्बन्ध (वेदनाकः इत्यस्य)
TypeParticiple
Rootशत्रूय (धातुः/नामधातुः ‘शत्रु-’ से) → शत्रूयत् (वर्तमान-कृदन्त)
अधराlower, inferior
अधरा:
कर्म (वेदनाकः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootअधरा (प्रातिपदिकम्; ‘अधः’ से)
वेदनाकःa bringer of distress / one who causes pain
वेदनाकः:
कर्तृ/विधेय (अक्रन् इत्यस्य फल/विधेयभावः)
TypeNoun
Rootवेदनाक (प्रातिपदिकम्; ‘वेदना’/‘विद्’ से व्युत्पत्तिः)