Mantra 4
Sukta 1.3
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.3 commonly ascribed within the same family cycle)
Devata: Indra (invoked as Citrabhānu, the many-rayed luminous power)
Chandas: Gāyatrī (8+8+8 syllables typical of early Indra-invocations in this section)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता इमे त्वायवः । अण्वीभिस्तना पूतासः ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा या॑हि चित्रभानो सु॒ता इ॒मे त्वा॒यव॑: । अण्वी॑भि॒स्तना॑ पू॒तास॑: ॥
Transliteration
índrā́ yā́hi citrabhāno sutā́ imé tvāyávaḥ | áṇvībhiḥ tánā pūtā́saḥ ||
Translation
O Indra, come—O bright-flaming power of many lights. These Soma-pressings are for you, purified in their whole substance through the fine strainers, ready for your intake of force.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑ । आ । या॒हि॒ । चि॒त्र॒भा॒नो॒ इति॑ चित्रऽभानो । सु॒ताः । इ॒मे । त्वा॒ऽयवः॑ । अण्वी॑भिः । तना॑ । पू॒तासः॑ ॥इन्द्र । आ । याहि । चित्रभानो इति चित्रभानो । सुताः । इमे । त्वायवः । अण्वीभिः । तना । पूतासः ॥indra | ā | yāhi | citrabhāno iticitra-bhāno | sutāḥ | ime | tvāyavaḥ | aṇvībhiḥ | tanā | pūtāsaḥ
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
याहिcome!
याहि:
क्रिया (आह्वान-क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु; गत्यर्थ)
चित्रभानोO bright-shining one
चित्रभानो:
सम्बोधन (विशेषण-सम्बोधन)
TypeNoun (epithet)
Rootचित्रभानु (प्रातिपदिक; चित्र- + भानु)
सुताःthe pressed (soma-drops)
सुताः:
कर्तृ (याज्ञिक-कर्तृ/आह्वानकर्ता: ‘pressed (somas)’)
TypeNoun
Rootसुता (प्रातिपदिक; √सु/सु- ‘to press’ → ‘pressed (soma)’)
इमेthese
इमे:
कर्तृ (सुताः इमे = ‘these pressed ones’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (याहि—कं? त्वा)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
आयवःthe Āyus (Āyu’s people/descendants)
आयवः:
कर्तृ/सम्बन्ध (सुताः इमे आयवः = ‘these pressed (somas) of the Āyus/Āyus-men’)
TypeNoun
Rootआयु (प्रातिपदिक; ‘life/lineage’ → ‘Āyu’s descendants/Āyus’)
अण्वीभिःwith fine (filters/strainers)
अण्वीभिः:
करण (पूतासः—केन? अण्वीभिः …)
TypeAdjective (instrumental qualifier)
Rootअण्वी (प्रातिपदिक; ‘thin, fine, narrow’)
तनाthoroughly, in due course
तना:
क्रियाविशेषण (पूतासः—कथम्?)
TypeIndeclinable
Rootतना (अव्यय; ‘in a line/continuously/throughout’)
पूतासःpurified
पूतासः:
कर्तृ (सुताः इमे … पूतासः = ‘these pressed (somas), purified…’)
TypeAdjective (participle)
Rootपूत (कृदन्त; √पू ‘to purify’ → past participle ‘purified’)