Mantra 7
Sukta 1.28
Devata: Dual powers/implements in Indra-Soma context (implicitly aligned to Indra via ‘harī’ simile)
Samhita Patha (Devanagari)
आयजी वाजसातमा ता ह्युच्चा विजर्भृतः । हरी इवान्धांसि बप्सता ॥
Samhita Patha (IAST)
आ॒य॒जी वा॑ज॒सात॑मा॒ ता ह्यु१॒॑च्चा वि॑जर्भृ॒तः । हरी॑ इ॒वान्धां॑सि॒ बप्स॑ता ॥
Transliteration
āyajī́ vā́ja-sātamā tā́ hy uccā́ vi-jarbhṛtáḥ | hárī ivā́ndhāṃsi bápsatā ||
Translation
O two who are fit for worship, most winning of plenitude, you indeed are lifted high and set in motion; like Indra’s two bay steeds, you chew up the darknesses—breaking the obscurity in us.
Padapatha (Word Analysis)
आ॒य॒जी इत्या॑ऽय॒जी । वा॒ज॒ऽसात॑मा । ता । हि । उ॒च्चा । वि॒ऽज॒र्भृ॒तः । हरी॑ इ॒वेति॒ हरी॑ऽइव । अन्धां॑सि । बप्स॑ता ॥आयजी इत्यायजी । वाजसातमा । ता । हि । उच्चा । विजर्भृतः । हरी इवेति हरीइव । अन्धांसि । बप्सता ॥āyajī ity āyajī | vāja-sātamā | tā | hi | uccā | vi-jarbhṛtaḥ | harīivetiharī-iva | andhāṃsi | bapsatā
Word by Word
आयजी(he) has sacrificed / performed worship
आयजी:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु) → आयजि/आयजी (परस्मैपद-लुङ्/लिट्-प्रयोगः; RV-archaic)
वाजसातमाO best winner/best giver of prizes
वाजसातमा:
सम्बोधन (addressed deity)
TypeAdjective
Rootवाज-सातम (प्रातिपदिक); वाज ‘prize/strength’ + सातम ‘most winning/bestowing’
ताthose (things)
ता:
कर्म (of following verb, understood)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed / for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
उच्चाhigh(ly), aloft
उच्चा:
अधिकारण/क्रियाविशेषण (manner/degree)
TypeIndeclinable
Rootउच्च (प्रातिपदिक) / उच्-सम्बद्ध; अव्ययीभाव-प्रयोग
विजर्भृतःspreading wide / opening out
विजर्भृतः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootवि-√जृभ् ‘to stretch/open’ + कृत्/प्रातिपदिक ‘जर्भृत’ (RV form); ‘वि-जर्भृत’
हरीthe two bay steeds (of Indra)
हरी:
कर्ता
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-निपात)
अन्धांसिdarknesses / dark things
अन्धांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक) → अन्धांसि (नपुंसक बहुवचन)
बप्सता(they two) crush/devour/scatter
बप्सता:
क्रिया (हरी as kartā)
TypeVerb
Root√बप्स्/√बभ्स् (RV dhātu; ‘to crush/chew up, devour, scatter’)