Mantra 2
Sukta 1.28
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
यत्र द्वाविव जघनाधिषवण्या कृता । उलूखलसुतानामवेद्विन्द्र जल्गुलः ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्र॒ द्वावि॑व ज॒घना॑धिषव॒ण्या॑ कृ॒ता । उ॒लूख॑लसुताना॒मवेद्वि॑न्द्र जल्गुलः ॥
Transliteration
yátra dvā́v iva jaghánā adhi-savanyā́ kṛtā́ | ulū́khala-sutānām áved índra jalguláḥ ||
Translation
Where the two (boards) like twin haunches are set as the pressing-bed, there the pounding-clang of the mortar-workers is known to Indra—calling his victorious energy.
Padapatha (Word Analysis)
यत्र॑ । द्वौऽइ॑व । ज॒घना॑ । अ॒धि॒ऽस॒व॒न्या॑ । कृ॒ता । उ॒लूख॑लऽसुतानाम् । अव॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । इ॒न्द्र॒ । ज॒ल्गु॒लः॒ ॥यत्र । द्वौइव । जघना । अधिसवन्या । कृता । उलूखलसुतानाम् । अव । इत् । ऊँ इति । इन्द्र । जल्गुलः ॥yatra | dvau-iva | jaghanā | adhi-savanyā | kṛtā | ulūkhala-sutānām | ava | it | oṃ iti | indra | jalgulaḥ
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक) < य- (सर्वनाम-आधार)
द्वाtwo
द्वा:
कर्तृ (सम्बन्धित/विशेषण-रूपेण)
TypeNoun (Numeral)
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
इवas, like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
जघना(two) buttocks/hips
जघना:
कर्तृ (उपमान-रूपेण; 'like two buttocks')
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक)
अधिषवण्याpertaining to the soma-pressing (place/stone)
अधिषवण्या:
अधिकरण/सम्बन्ध (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधि- + सवनीय (प्रातिपदिक; from √सु 'to press/extract' → सव/सवन)
कृताmade, arranged
कृता:
— (विशेषण/विधेय)
TypeParticiple (Adjective)
Root√कृ (करोति) → कृत (PPP)
उलूखलof mortars
उलूखल:
सम्बन्ध (genitive in compound)
TypeNoun
Rootउलूखल (प्रातिपदिक)
सुतानाम्of the pressed (soma-juice)
सुतानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun/Participle used substantively
Root√सु (सुनोति) → सुत (PPP) (प्रातिपदिक)
अवेत्found/recognized
अवेत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (वेद) 'to know/find' (Vedic aorist)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जलगुलःthe ‘jalgula’ (a ritual/onomatopoetic figure/name)
जलगुलः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजलगुल (प्रातिपदिक; ritual/onomatopoetic term)