HomeRig VedaMandala 1Sukta 28Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.28

Devata: Indra (with ritual implements personified in the frame)

यत्र ग्रावा पृथुबुध्न ऊर्ध्वो भवति सोतवे । उलूखलसुतानामवेद्विन्द्र जल्गुलः ॥

यत्र॒ ग्रावा॑ पृ॒थुबु॑ध्न ऊ॒र्ध्वो भव॑ति॒ सोत॑वे । उ॒लूख॑लसुताना॒मवेद्वि॑न्द्र जल्गुलः ॥

yátra grā́vā pṛthúbudhna ūrdhvó bhávati sótave | ulū́khala-sutānām áved índra jalguláḥ ||

Where the pressing-stone, broad-based, rises upright for the pressing, there the pounding of the mortar-pressers becomes known to Indra—awakening his force in us.

यत्र॑ । ग्रावा॑ । पृ॒थुऽबु॑ध्नः । ऊ॒र्ध्वः । भव॑ति । सोत॑वे । उ॒लूख॑लऽसुतानाम् । अव॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । इ॒न्द्र॒ । ज॒ल्गु॒लः॒ ॥यत्र । ग्रावा । पृथुबुध्नः । ऊर्ध्वः । भवति । सोतवे । उलूखलसुतानाम् । अव । इत् । ऊँ इति । इन्द्र । जल्गुलः ॥yatra | grāvā | pṛthu-budhnaḥ | ūrdhvaḥ | bhavati | sotave | ulūkhala-sutānām | ava | it | oṃ iti | indra | jalgulaḥ

यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक) < य- (सर्वनाम-आधार)
ग्रावाthe pressing-stone
ग्रावा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्रावन् (प्रातिपदिक)
पृथुबुध्नःbroad-based
पृथुबुध्नः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपृथु-बुध्न (समास; पृथु ‘broad’ + बुध्न ‘base’)
ऊर्ध्वःupright
ऊर्ध्वः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
सोतवेfor pressing (Soma)
सोतवे:
सम्प्रदान (प्रयोजनार्थे)
TypeVerbal noun (infinitive)
Rootसु (धातु) → सोतु (कर्तरि/भावे) + तुमुन्-प्रत्यय (दातिव-रूप)
उलूखलसुतानाम्of the mortar-pressed (juices/pressings)
उलूखलसुतानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (compound)
Rootउलूखल-सुत (समास; उलूखल ‘mortar’ + सुत ‘pressed’)
अवेत्he perceived/knew
अवेत्:
TypeVerb
Rootअव्/अव्? (वेदिक-रूप) ← √अव्/√विद्? (पाठभेद-सम्भावना); व्यवहारतः ‘जानाति/अवगच्छति’ अर्थे
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जलगुलःJalgula (an epithet/name)
जलगुलः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणरूपेण)
TypeNoun (epithet/name)
Rootजलगुल (प्रातिपदिक; वैदिक-विशेषशब्दः)