Mantra 8
Sukta 1.27
Rishi: Sunaḥśepa Ājīgarti
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (hymn-level)
Samhita Patha (Devanagari)
नकिरस्य सहन्त्य पर्येता कयस्य चित् । वाजो अस्ति श्रवाय्यः ॥
Samhita Patha (IAST)
नकि॑रस्य सहन्त्य पर्ये॒ता कय॑स्य चित् । वाजो॑ अस्ति श्र॒वाय्य॑: ॥
Transliteration
nákir asya sahantya paryetā́ káyasya cit | vā́jo asti śravā́yyaḥ ||
Translation
None can withstand him, none can overpass him—whoever it may be; his plenitude of force exists as a thing to be heard and celebrated.
Padapatha (Word Analysis)
नकिः॑ । अ॒स्य॒ । स॒ह॒न्त्य॒ । प॒रि॒ऽए॒ता । कय॑स्य । चि॒त् । वाजः॑ । अ॒स्ति॒ । श्र॒वाय्यः॑ ॥नकिः । अस्य । सहन्त्य । परिएता । कयस्य । चित् । वाजः । अस्ति । श्रवाय्यः ॥nakiḥ | asya | sahantya | pari-etā | kayasya | cit | vājaḥ | asti | śravāyyaḥ
Word by Word
नकिःno one, none
नकिः:
—
TypeIndeclinable
Rootनकिस् (अव्यय-प्रातिपदिक) / न + किः (प्रश्न-सर्वनाम) (निषेधार्थे)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहन्तिthey overpower, they withstand/prevail against
सहन्ति:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः: ‘they’ as kartā)
TypeVerb
Rootसह् (धातु)
अपर्येताःnot surpassing, not going beyond (i.e., unable to outdo)
अपर्येताः:
कर्तृ (सहन्ति इत्यस्य कर्तारः) / विशेषणम् (नकिः…सहन्ति—‘अपर्येताः’)
TypeAdjective (participle used substantively)
Rootअ + पर्येता (परि + इ/ए (धातु ‘इ’ गत्यर्थे) → ‘पर्येति’); ‘पर्येता’ = परितः गन्ता/अतिक्रान्ता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
कस्यof whom? whose?
कस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय/निपात)
वाजःprize, strength, (victory-)booty
वाजः:
कर्तृ (अस्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
अस्तिis, exists
अस्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
श्रवाय्यःfamed, worthy of renown
श्रवाय्यः:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootश्रवाय्य (प्रातिपदिक; ‘श्रवस्’/‘श्रु’ से—य्य-प्रत्ययान्त, ‘श्रवणीय/कीर्तनीय’)