Mantra 8

Sukta 1.24

Rishi: Śunaḥśepa Ājīgarti (traditionally associated with RV 1.24–1.25 Varuṇa hymns)

Devata: Varuṇa (Āditya), with Sūrya as subordinate cosmic function within Varuṇa’s ṛta-governance

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Varuṇa hymns here)

Samhita Patha (Devanagari)

उरुं हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थामन्वेतवा उ । अपदे पादा प्रतिधातवेऽकरुतापवक्ता हृदयाविधश्चित् ॥

Samhita Patha (IAST)

उ॒रुं हि राजा॒ वरु॑णश्च॒कार॒ सूर्या॑य॒ पन्था॒मन्वे॑त॒वा उ॑ । अ॒पदे॒ पादा॒ प्रति॑धातवेऽकरु॒ताप॑व॒क्ता हृ॑दया॒विध॑श्चित् ॥

Transliteration

urúṃ hí rājā́ váruṇaś cakā́ra sū́ryāya pánthām ánv etávā u | apáde pā́dā práti-dhātave ’karutā́pavaktā́ hṛdayā́vidhaś cit ||

Translation

For the King Varuṇa has made a wide path for the Sun to move in its following. He has set firm footholds even where there is no footing; and he is the one who can turn back even the heart-piercing forces (that trouble the inner being).

Padapatha (Word Analysis)

उ॒रुम् । हि । राजा॑ । वरु॑णः । च॒कार॑ । सूर्या॑य । पन्था॑म् । अनु॑ऽए॒त॒वै । ऊँ॒ इति॑ । अ॒पदे॑ । पादा॑ । प्रति॑ऽधातवे । अ॒कः॒ । उ॒त । अ॒प॒ऽव॒क्ता । हृ॒द॒य॒ऽविधः॑ । चित् ॥उरुम् । हि । राजा । वरुणः । चकार । सूर्याय । पन्थाम् । अनुएतवै । ऊँ इति । अपदे । पादा । प्रतिधातवे । अकः । उत । अपवक्ता । हृदयविधः । चित् ॥urum | hi | rājā | varuṇaḥ | cakāra | sūryāya | panthām | anu-etavai | oṃ iti | apade | pādā | prati-dhātave | akaḥ | uta | apa-vaktā | hṛdaya-vidhaḥ | cit

Word by Word

• उरुम्: broad, wide
• उरुम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उरु- (प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• राजा: the king
• राजा: Kartā
• Type: Noun
• Root: राजन्- (प्रातिपदिक)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वरुण- (प्रातिपदिक)

• चकार: made, fashioned
• चकार: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• सूर्याय: for the Sun
• सूर्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: सूर्य- (प्रातिपदिक)

• पन्थाम्: path, way
• पन्थाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पथिन्-/पन्था- (प्रातिपदिक; ‘पथिन्’ का वैदिक रूप)

• अन्वेतवा: to be followed
• अन्वेतवा: Karma
• Type: Verbal adjective (gerundive) / Kṛdanta
• Root: अनु-इ (धातु) → अन्वेतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• उ: and/also (emphatic particle)
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• अपदे: in the trackless (place), where there is no footing
• अपदे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (locative phrase)
• Root: अ-पद- (प्रातिपदिक; नञ्-समास)

• पादाः: feet, footsteps
• पादाः: Karma
• Type: Noun
• Root: पाद- (प्रातिपदिक)

• प्रतिधातवे: to place/establish (in return), to set
• प्रतिधातवे: Prayojana (purpose)
• Type: Infinitive (kṛdanta) / Kṛdanta
• Root: प्रति-धा (धातु) → प्रतिधातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अकरुत: he made
• अकरुत: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• अपवक्ता: the one who wards off/turns away (evil), protector
• अपवक्ता: Kartā
• Type: Agent noun / Kṛdanta
• Root: अप-वच् (धातु) → अपवक्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• हृदयाविधः: heart-piercing/heart-knowing (lit. ‘heart-striker’)
• हृदयाविधः: Kartā
• Type: Adjective/Noun (compound epithet)
• Root: हृदय- + विध- (प्रातिपदिक; समास)

• चित्: even, indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)