HomeRig VedaMandala 1Sukta 24Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.24

Rishi: Medhātithi Kāṇva
Devata: Likely Varuṇa/Āditya sovereignty in RV 1.24; this verse also strongly features Āpaḥ and Vāta imagery
Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (probable; long pādas; requires metrical verification)

नहि ते क्षत्रं न सहो न मन्युं वयश्चनामी पतयन्त आपुः । नेमा आपो अनिमिषं चरन्तीर्न ये वातस्य प्रमिनन्त्यभ्वम् ॥

न॒हि ते॑ क्ष॒त्रं न सहो॒ न म॒न्युं वय॑श्च॒नामी प॒तय॑न्त आ॒पुः । नेमा आपो॑ अनिमि॒षं चर॑न्ती॒र्न ये वात॑स्य प्रमि॒नन्त्यभ्व॑म् ॥

náhi te kṣatráṃ ná sáho ná mányuṃ váyaś canā́mī patáyanta ā́puḥ | némā ā́po ani-míṣaṃ cárantīr ná ye vā́tasya prá-minanty ábhvam ||

Not your sovereignty, nor your might, nor your vehement force—nor even a winged creature can overtake. Nor these Waters moving unblinking can be checked, as they do not diminish the vastness of the Wind.

न॒हि । ते॒ । क्ष॒त्रम् । न । सहः॑ । न । म॒न्युम् । वयः॑ । च॒न । अ॒मी इति॑ । प॒तय॑न्तः । आ॒पुः । न । इ॒माः । आपः॑ । अ॒नि॒ऽमि॒षम् । चर॑न्तीः । न । ये । वात॑स्य । प्र॒ऽमि॒नन्ति॑ । अभ्व॑म् ॥नहि । ते । क्षत्रम् । न । सहः । न । मन्युम् । वयः । चन । अमी इति । पतयन्तः । आपुः । न । इमाः । आपः । अनिमिषम् । चरन्तीः । न । ये । वातस्य । प्रमिनन्ति । अभ्वम् ॥nahi | te | kṣatram | na | sahaḥ | na | manyum | vayaḥ | cana | amī iti | patayantaḥ | āpuḥ | na | imāḥ | āpaḥ | ani-miṣam | carantīḥ | na | ye | vātasya | pra-minanti | abhvam

नहिsurely not / indeed not
नहि:
TypeIndeclinable
Rootनहि (न + हि)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद्
क्षत्रम्sovereign power, dominion
क्षत्रम्:
कर्तृ/कर्म (वाक्यरचना अनुसार; ‘ते क्षत्रम्’ = ‘your dominion/power’)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Root
सहःmight, strength
सहः:
कर्तृ/कर्म (समुच्चित निषेध में)
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Root
मन्युम्wrath, fierce resolve
मन्युम्:
कर्म (निषेध के अन्तर्गत)
TypeNoun
Rootमन्यु (प्रातिपदिक)
वयःvitality, life-force
वयः:
कर्तृ/कर्म (समुच्चित)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
चनeven (at all)
चन:
TypeIndeclinable
Rootचन
आमीthese (ones)
आमी:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअयम् (एतद्-प्रकार सर्वनाम; Vedic form)
पतयन्तःflying about, rushing
पतयन्तः:
कर्तृ (आमी पतयन्तः)
TypeParticiple
Rootपतयन्त् (प्रातिपदिक; pres. act. participle from √पत्/पतय् ‘to fly about, rush’)
आपुःthey reached / attained
आपुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√आप् (आप्नोति) / Vedic perfect/aorist form
not
:
TypeIndeclinable
Root
इमाthese
इमा:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम्
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक; plural tantum)
अनिमिषम्unblinking, unceasing
अनिमिषम्:
कर्म/विशेषण (चरन्तीः के साथ भावतः)
TypeAdjective
Rootअनिमिष (प्रातिपदिक; a- + निमिष ‘blink’)
चरन्तीःmoving, roaming
चरन्तीः:
कर्तृ (आपः चरन्तीः)
TypeParticiple
Root√चर् (चरति)
not
:
TypeIndeclinable
Root
येwho (those who)
ये:
कर्तृ (प्रमिनन्ति के)
TypePronoun
Rootयद्
वातस्यof the wind
वातस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
प्रमिनन्तिthey diminish / impair
प्रमिनन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + √मि/मिन् (मिनोति ‘to diminish, damage’)
अभ्वम्vastness, great expanse (mighty force)
अभ्वम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअभ्व (प्रातिपदिक)