Mantra 5
Sukta 1.21
Devata: Indrāgnī
Chandas: Gāyatrī (likely for early RV dual-invocation hymns; not verified from input)
Samhita Patha (Devanagari)
ता महान्ता सदस्पती इन्द्राग्नी रक्ष उब्जतम् । अप्रजाः सन्त्वत्रिणः ॥
Samhita Patha (IAST)
ता म॒हान्ता॒ सद॒स्पती॒ इन्द्रा॑ग्नी॒ रक्ष॑ उब्जतम् । अप्र॑जाः सन्त्व॒त्रिण॑: ॥
Transliteration
tā́ mahā́ntā sádaspátī indrāgnī rákṣa ubjatam | á-prajāḥ santu atríṇaḥ ||
Translation
You two, vast in your greatness, lords of the sacred seat, Indra and Agni—crush the forces of distortion; let the devourers of the offering become barren of their power and issue.
Padapatha (Word Analysis)
ता । म॒हान्ता॑ । सद॒स्पती॒ इति॑ । इन्द्रा॒ग्नी॒ इति॑ । रक्षः॑ । उ॒ब्ज॒त॒म् । अप्र॑जाः । स॒न्तु॒ । अ॒त्रिणः॑ ॥ता । महान्ता । सदस्पती इति । इन्द्राग्नी इति । रक्षः । उब्जतम् । अप्रजाः । सन्तु । अत्रिणः ॥tā | mahāntā | sadaspatī iti | indrāgnī iti | rakṣaḥ | ubjatam | aprajāḥ | santu | atriṇaḥ
Word by Word
ताthose (two) / them
ता:
कर्म (विशेष्य-सम्बन्धेन) / कर्मपद-निर्देशः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ता (स्त्री.)
महान्ताthe two great (ones)
महान्ता:
कर्तृ (इन्द्राग्नी-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमहत् (विशेषण-प्रातिपदिक) → महान्त-
सदस्पतीlords of the assembly (sadas)
सदस्पती:
कर्तृ (इन्द्राग्नी-विशेषणम्)
TypeNoun (compound title)
Rootसदस् (नपुं.) + पति (पुं.) → सदस्पति-
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
कर्तृ
TypeNoun (dual deity name)
Rootइन्द्र + अग्नि (द्वन्द्व-समास) → इन्द्राग्नि-
रक्षःdemon, harmful spirit (rakṣas)
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (नपुं.)
उब्जतम्crush (you two), overpower
उब्जतम्:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्राग्नी; कर्म: रक्षः)
TypeVerb
Rootउब्ज् (धातु; ‘to press down, crush, overpower’)
अप्रजाःchildless, without offspring
अप्रजाः:
कर्तृ-विशेषणम् (सन्तु इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootअ- (निषेध) + प्रजा (स्त्री.) → अप्रजा-
सन्तुlet them be
सन्तु:
क्रिया (विधेयम्)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → सन्तु
अत्रिणःthe hostile ones / devourers (enemies)
अत्रिणः:
कर्तृ (सन्तु इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootअत्रिन् (प्रातिपदिक; ‘devourer/hostile one’, also ‘Atri’s’ in other contexts) → अत्रिण-