HomeRig VedaMandala 1Sukta 184Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.184

Rishi: Agastya
Devata: Aśvinau (with mention of Pūṣan; and mythic linkage to Sūryā and Varuṇa)
Chandas: Jagatī (probable; verify)

श्रिये पूषन्निषुकृतेव देवा नासत्या वहतुं सूर्यायाः । वच्यन्ते वां ककुहा अप्सु जाता युगा जूर्णेव वरुणस्य भूरेः ॥

श्रि॒ये पू॑षन्निषु॒कृते॑व दे॒वा नास॑त्या वह॒तुं सू॒र्याया॑: । व॒च्यन्ते॑ वां ककु॒हा अ॒प्सु जा॒ता यु॒गा जू॒र्णेव॒ वरु॑णस्य॒ भूरे॑: ॥

śriyé pū́ṣann iṣukṛ́teva devā́ nā́satyā vahatúṃ sū́ryāyāḥ | vácyante vām kakuhā́ apsú jātā́ yugā́ jūrṇéva váruṇasya bhū́reḥ ||

For the sake of fullness, O Pūṣan, like a craftsman of the arrow, O gods, O Nāsatyas—(you are spoken of) as the bearers of Sūryā. Your lofty forms, born in the waters, are proclaimed—yoked ages after ages, like the well-worn (order) of Varuṇa’s vastness.

श्रि॒ये । पू॑षन् । इ॒षु॒कृता॑ऽइव । दे॒वा । नास॑त्या । व॒ह॒तुम् । सू॒र्यायाः॑ । व॒च्यन्ते॑ । वाम् । क॒कु॒हाः । अ॒प्ऽसु । जा॒ताः । यु॒गा । जू॒र्णाऽइ॑व । वरु॑णस्य । भूरेः॑ ॥श्रिये । पूषन् । इषुकृताइव । देवा । नासत्या । वहतुम् । सूर्यायाः । वच्यन्ते । वाम् । ककुहाः । अप्सु । जाताः । युगा । जूर्णाइव । वरुणस्य । भूरेः ॥śriye | pāūṣan | iṣukṛtāiva | devā | nāsatyā | vahatum | sūryāyāḥ | vacyante | vām | kakuhāḥ | ap-su | jātāḥ | yugā | jūrṇāiva | varuṇasya | bhūreḥ

श्रियेfor prosperity/splendour
श्रिये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootश्री (स्त्री. प्रातिपदिक) / √श्रि (श्रयति)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपूषन् (देवनाम प्रातिपदिक)
इषुकृताlike an arrow-maker (fletcher)
इषुकृता:
करण (उपमान-तृतीया) / विशेषण
TypeAdjective
Rootइषु-कृत् (कृदन्त; √कृ ‘to make’)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
देवाO gods
देवा:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनासत्य (अश्विनौ; प्रातिपदिक)
वहतुम्to convey, to carry
वहतुम्:
प्रयोजन/उद्देश्य (क्रियार्थ)
TypeVerb
Root√वह् (वहति)
सूर्यायाःof Sūryā (the Sun-maiden)
सूर्यायाः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्या (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘Sūryā’ = सूर्यस्य दुहिता/वधूः)
वच्यन्तेare spoken/are said
वच्यन्ते:
— (कर्मणि: कर्तृ-भावः अप्रकाशितः)
TypeVerb
Root√वच् (वचति) / √वच् (pass.)
वाम्of you two / to you two
वाम्:
सम्बन्ध/सम्प्रदान (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (द्वितीय-पुरुष सर्वनाम)
ककुहाthe crests/peaks (humps)
ककुहा:
कर्तृ (वच्यन्ते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootककुह (प्रातिपदिक; ‘hump/crest; peak’)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘water’)
जाताborn, arisen
जाता:
विशेषण (ककुहाः)
TypeAdjective
Root√जन् (जायते) → जात (क्त)
युगाyokes, pairs
युगा:
उपमान/उपमेय (वच्यन्ते—सन्दर्भे)
TypeNoun
Rootयुग (नपुं. प्रातिपदिक)
जूर्णाworn out
जूर्णा:
विशेषण (युगा)
TypeAdjective
Root√जॄ/जॢ (to wear out) → जूर्ण (क्त) / जूर्ण
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (देवनाम प्रातिपदिक)
भूरेःof the abundant one / of abundance
भूरेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootभूरि (प्रातिपदिक; ‘much, abundant’)