HomeRig VedaMandala 1Sukta 182Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.182

Rishi: Agastya Māna (traditional; confirm via Anukramaṇī)
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

इन्द्रतमा हि धिष्ण्या मरुत्तमा दस्रा दंसिष्ठा रथ्या रथीतमा । पूर्णं रथं वहेथे मध्व आचितं तेन दाश्वांसमुप याथो अश्विना ॥

इन्द्र॑तमा॒ हि धिष्ण्या॑ म॒रुत्त॑मा द॒स्रा दंसि॑ष्ठा र॒थ्या॑ र॒थीत॑मा । पू॒र्णं रथं॑ वहेथे॒ मध्व॒ आचि॑तं॒ तेन॑ दा॒श्वांस॒मुप॑ याथो अश्विना ॥

indra-tamā hi dhiṣṇyā marut-tamā dasrā daṃsiṣṭhā rathyā rathī-tamā | pūrṇaṃ rathaṃ vahethe madhva ācitaṃ tena dāśvāṃsam upa yātho aśvinā ||

Most Indra-like in power, most Marut-like in impetus, O luminous ones; wonder-workers, most skilled in the works, best in chariot-craft and chariot-mastery: you bear a full chariot heaped with honey-delight. With that come near to the giver, O Aśvins.

इन्द्र॑ऽतमा । हि । धिष्ण्या॑ । म॒रुत्ऽत॑मा । द॒स्रा । दंसि॑ष्ठा । र॒थ्या॑ । र॒थिऽत॑मा । पू॒र्णम् । रथ॑म् । व॒हे॒थे॒ इति॑ । मध्वः॑ । आचि॑तम् । तेन॑ । दा॒श्वांस॑म् । उप॑ । या॒थः॒ । अ॒श्वि॒ना॒ ॥इन्द्रतमा । हि । धिष्ण्या । मरुत्तमा । दस्रा । दंसिष्ठा । रथ्या । रथितमा । पूर्णम् । रथम् । वहेथे इति । मध्वः । आचितम् । तेन । दाश्वांसम् । उप । याथः । अश्विना ॥indra-tamā | hi | dhiṣṇyā | marut-tamā | dasrā | daṃsiṣṭhā | rathyā | rathi-tamā | pūṇarm | ratham | vahetheiti | madhvaḥ | ācitam | tena | dāśvāṃsam | upa | yāthaḥ | aśvinā

इन्द्रतमाःmost Indra-like / most powerful
इन्द्रतमाः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/हेतु-सूचक
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
धिष्ण्याःstrong, steadfast, energetic
धिष्ण्याः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootधिष्ण्य- (प्रातिपदिक)
मरुत्तमाःmost Marut-like / most stormy-swift
मरुत्तमाः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootमरुत्- (प्रातिपदिक) + -तमा
दस्राःwondrous, skillful (helpers)
दस्राः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootदस्र- (प्रातिपदिक)
दंसिष्ठाःmost wondrous in deeds / most skillful
दंसिष्ठाः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootदंस- (प्रातिपदिक; ‘कर्म/कौशल/अद्भुतकर्म’) + -इष्ठ
रथ्याःchariot-going / fit for the chariot
रथ्याः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootरथ्य- (प्रातिपदिक; ‘रथ-सम्बद्ध/रथ-योग्य’)
रथीतमाःbest charioteers
रथीतमाः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootरथिन्- (प्रातिपदिक; ‘रथी’=charioteer) + -तमा
पूर्णम्full, filled
पूर्णम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपूर्ण- (प्रातिपदिक; ppp of √पॄ ‘to fill’)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
वहेथेyou two carry/drive
वहेथे:
क्रिया (कर्तृ: अश्विनौ)
TypeVerb
Root√वह् (वहति)
मध्वःof honey/sweetness (mead)
मध्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमधु- (प्रातिपदिक)
आचितम्heaped up, piled, filled
आचितम्:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeParticiple
Rootआ-√चि (चिनोति) → आचित (कृदन्त; क्त)
तेनwith that (thereby)
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
दाश्वांसम्the worshipper/giver (patron)
दाश्वांसम्:
कर्म (उपयाथः इत्यस्य)
TypeNoun (agentive) / Participle
Root√दाश्/√दश् (to give, worship) → दाश्वांस् (परिपूर्ण/परस्मैपदी परोक्ष-परिप्रत्ययवत् ‘giver’)
उपtowards, near
उप:
दिशा/समीप्य
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
याथःyou two go/come
याथः:
क्रिया (कर्तृ: अश्विनौ)
TypeVerb
Root√या (याति)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun (dual address)
Rootअश्विन्- (प्रातिपदिक)