HomeRig VedaMandala 1Sukta 162Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.162

Rishi: Traditional: Dīrghatamas Aucathya (hymn complex)
Devata: Sacrificial animal(s) in Aśvamedha frame; Indra-Pūṣan as guides
Chandas: Trishtubh

यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥

यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒तिं गृ॑भी॒तां मु॑ख॒तो नय॑न्ति । सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑द्वि॒श्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथ॑: ॥

yán nirṇíjā rékṇasā prā́vṛtasya rātíṃ gṛbhītā́ṃ mukható náyanti | su-prā́ṅ ajó mémyad viśvá-rūpa indrāpū́ṣṇoḥ priyám ápy eti pā́thaḥ ||

When, covered with the garment and the wealth, they lead the seized offering forward from the mouth—then the forward-moving goat, bleating, of all-forms, reaches the beloved path of Indra and Pūṣan: the life-energy is guided into the right way of the illumined and the nourisher.

यत् । निः॒ऽनिजा॑ । रेक्ण॑सा । प्रावृ॑तस्य । रा॒तिम् । गृ॒भी॒ताम् । मु॒ख॒तः । नय॑न्ति । सुऽप्रा॑ङ् । अ॒जः । मेम्य॑त् । वि॒श्वऽरू॑पः । इ॒न्द्रा॒पू॒ष्णोः । प्रि॒यम् । अपि॑ । ए॒ति॒ । पाथः॑ ॥यत् । निःनिजा । रेक्णसा । प्रावृतस्य । रातिम् । गृभीताम् । मुखतः । नयन्ति । सुप्राङ् । अजः । मेम्यत् । विश्वरूपः । इन्द्रापूष्णोः । प्रियम् । अपि । एति । पाथः ॥yat | niḥ-nijā | rekṇasā | prāvṛtasya | rātim | gṛbhītām | mukhataḥ | nayanti | su-prāṅ | ajaḥ | memyat | viśva-rūpaḥ | indrāpūṣṇoḥ | priyam | api | eti | pāthaḥ

यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यत्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (sarvanāma-prātipadika)
निर्णिजाwith a covering/garment
निर्णिजा:
करण
TypeNoun
Rootनिर्णिज्/निर्णिजा (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘आवरण/वस्त्र/आच्छादन’)
रेक्णसाwith wealth/treasure
रेक्णसा:
करण
TypeNoun
Rootरेक्णस् (नपुं. प्रातिपदिक; ‘धन/सम्पत्ति’)
प्रावृतस्यof the covered/veiled (one)
प्रावृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (participle)
Rootप्र-√वृ (वृञ् वरणे) → प्रावृत (कृदन्त ‘आवृत/आच्छन्न’)
रातिम्the gift/portion
रातिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराति (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘दान/भेट/उपहार’)
गृभीताम्taken/received
गृभीताम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (participle)
Root√ग्रह् (ग्रहणे) → गृभीत (भूतकृदन्त)
मुखतःfrom the mouth/front
मुखतः:
अपादान (स्रोतः/स्थान-निर्देशः)
TypeIndeclinable (ablatival adverb)
Rootमुख (नपुं. प्रातिपदिक)
नयन्तिthey lead/bring
नयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√नी (नयने)
सुप्राङ्जःwell-directed/with good forward (movement)
सुप्राङ्जः:
कर्तृ (मेम्यत् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसु- + प्राञ्ज्/प्राञ्च् (विशेषण; ‘forward/turned forward’)
मेम्यत्bleating/lowing
मेम्यत्:
कर्तृ-विशेषण (सुप्राङ्जः)
TypeVerb (participle)
Root√मि/√म्य (ध्वनौ/गर्जने; वैदिक ‘मेम्य’ = ‘to bleat/low’)
विश्व-रूपःof all forms/variegated
विश्व-रूपः:
कर्तृ (मेम्यत् इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व + रूप (समास; बहुव्रीहि/कर्मधारय-भाव ‘all-formed/varied-formed’)
इन्द्रापूष्णोःof Indra and Pūṣan
इन्द्रापूष्णोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (dual genitive)
Rootइन्द्र + पूषन् (द्वन्द्व/समाहार; द्वयोः षष्ठी द्विवचन)
प्रियम्the dear (thing)/favourite
प्रियम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रिय (विशेषण; ‘dear/pleasing’)
अपिalso/indeed
अपि:
सम्बन्ध/उपपद-बल
TypeIndeclinable
Rootअपि (निपात)
एतिgoes/comes
एति:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ)
पाथःthe path/way
पाथः:
कर्तृ (एति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपाथस् (नपुं. प्रातिपदिक; ‘पथ/मार्ग’)