HomeRig VedaMandala 1Sukta 162Mantra 18
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 18

Sukta 1.162

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional)
Devata: Aśva / ritual implement (svadhiti) under divine order
Chandas: Triṣṭubh (verse-level verification recommended)

चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥

चतु॑स्त्रिंशद्वा॒जिनो॑ दे॒वब॑न्धो॒र्वङ्क्री॒रश्व॑स्य॒ स्वधि॑ति॒: समे॑ति । अच्छि॑द्रा॒ गात्रा॑ व॒युना॑ कृणोत॒ परु॑ष्परुरनु॒घुष्या॒ वि श॑स्त ॥

catús-triṃśad vājíno devá-bandhor váṅkrīr áśvasya svá-dhitiḥ sám eti | ácchidrā gā́trā vayúnā kṛṇota párūṣ-parur anú-ghuṣyā ví śasta ||

Thirty-four ribs belong to the strong steed, kin of the Gods; the axe comes together upon the horse. Make the limbs unbroken by right skill and discerning method; joint after joint, proclaim and cut with due sound and measured art.

चतुः॑ऽत्रिंशत् । वा॒जिनः॑ । दे॒वऽब॑न्धोः । वङ्क्रीः॑ । अश्व॑स्य । स्वऽधि॑तिः । सम् । ए॒ति॒ । अच्छि॑द्रा । गात्रा॑ । व॒युना॑ । कृ॒णो॒त॒ । परुः॑ऽपरुः । अ॒नु॒ऽघुष्य॑ । वि । श॒स्त॒ ॥चतुःत्रिंशत् । वाजिनः । देवबन्धोः । वङ्क्रीः । अश्वस्य । स्वधितिः । सम् । एति । अच्छिद्रा । गात्रा । वयुना । कृणोत । परुःपरुः । अनुघुष्य । वि । शस्त ॥catuḥ-triṃśat | vājinaḥ | deva-bandhoḥ | vaṅkrīḥ | aśvasya | sva-dhitiḥḥ | sam | eti | acchidrā | gātrā | vayunā | kṛṇota | paruḥ-paruḥ | anu-ghuṣya | vi | śasta

चतुःत्रिंशत्thirty-four
चतुःत्रिंशत्:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य/नामपदस्य)
TypeAdjective (numeral)
Rootचतुः- + त्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक) → चतुःत्रिंशत्
वाजिनःthe racers/steeds (swift ones)
वाजिनः:
कर्तृ (वर्ण्याः/उद्दिष्टाः)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक; वाज ‘strength/prize’)
देवबन्धोःof the gods’ kinsman/friend
देवबन्धोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of …’
TypeNoun
Rootदेवबन्धु (प्रातिपदिक; देव + बन्धु)
वङ्क्रीःthe curved parts/appendages (called vaṅkrī-s)
वङ्क्रीः:
कर्तृ (समेति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवङ्क्री (प्रातिपदिक; RV-विशेषः—अश्वस्य उपकरण/अङ्गविशेषः)
अश्वस्यof the horse
अश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the horse’
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
स्वधितिःthe axe (cleaver)
स्वधितिः:
कर्तृ (समेति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
समेतिcomes together / meets
समेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + इ (धातु: इ ‘to go’)
अच्छिद्राःuninjured, without holes
अच्छिद्राः:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअ- + छिद्र (प्रातिपदिक)
गात्राःthe limbs
गात्राः:
कर्तृ (कृणोत इत्यस्य)
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक; √गा/गम्? ‘body-limb’ as noun)
वयुनाby means of skill/wise devices
वयुना:
करण
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
कृणोतmake, fashion
कृणोत:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
परुष्परुःthe (one) with joints and knuckles / the jointed frame
परुष्परुः:
कर्तृ (वि शस्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपरुष्परु (प्रातिपदिक; परुष ‘joint/knuckle’ + परु ‘knot/joint’—द्वन्द्व/समाहार-भावः)
अनुघुष्याresounding in response / echoing
अनुघुष्या:
विशेषणम् (क्रियाविशेषणभावः)
TypeAdjective/Participle
Rootअनु + √घुष् (धातु: घुष् ‘to sound’) → अनुघुष्य (कृदन्त)
विapart, asunder, distinctly
वि:
क्रियाविशेषण (शस्त इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
शस्तcut/hew (it)
शस्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootशस् (धातु: ‘to cut/hew’ in RV usage) अथवा √शास् ‘to order’—अत्र कर्मक-छेदनार्थे