HomeRig VedaMandala 1Sukta 161Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 1.161

Rishi: Dīrghatamas Aucathya
Devata: Rbhus
Chandas: Trishtubh

सुषुप्वांस ऋभवस्तदपृच्छतागोह्य क इदं नो अबूबुधत् । श्वानं बस्तो बोधयितारमब्रवीत्संवत्सर इदमद्या व्यख्यत ॥

सु॒षु॒प्वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छ॒तागो॑ह्य॒ क इ॒दं नो॑ अबूबुधत् । श्वानं॑ ब॒स्तो बो॑धयि॒तार॑मब्रवीत्संवत्स॒र इ॒दम॒द्या व्य॑ख्यत ॥

suṣu-pvā́ṃsa ṛ́bhavas tád apṛcchatāgóhya ká idáṃ no abū́budhat | śvā́naṃ bastó bodhayitā́ram abravīt saṃvatsará idám adyā́ vyàkhyat ||

The Rbhus, fallen into deep sleep, asked: “O Hidden One, who has awakened this for us?” Basta spoke of the dog as the awakener; but it was the Year that today disclosed it—Time itself opening the knowledge at its ripened hour.

सु॒षु॒प्वांसः॑ । ऋ॒भ॒वः॒ । तत् । अ॒पृ॒च्छ॒त॒ । अगो॑ह्य । कः । इ॒दम् । नः॒ । अ॒बू॒बु॒ध॒त् । श्वान॑म् । ब॒स्तः । बो॒ध॒यि॒तार॑म् । अ॒ब्र॒वी॒त् । स॒व्ँम्व॒त्स॒रे । इ॒दम् । अ॒द्य । वि । अ॒ख्य॒त॒ ॥सुषुप्वांसः । ऋभवः । तत् । अपृच्छत । अगोह्य । कः । इदम् । नः । अबूबुधत् । श्वानम् । बस्तः । बोधयितारम् । अब्रवीत् । सव्ँम्वत्सरे । इदम् । अद्य । वि । अख्यत ॥suṣupvāṃsaḥ | ṛbhavaḥ | tat | apṛcchata | agohya | kaḥ | idam | naḥ | abūbudhat | śvānam | bastaḥ | bodhayitāram | abravīt | saṃvatsare | idam | adya | vi | akhyata

सु॒षु॒प्वांसःhaving slept, asleep
सु॒षु॒प्वांसः:
Kartā
TypeAdjective/Participle
Root√स्वप् (स्वप् ‘to sleep’) → क्त्वसुँ/वस्-प्रत्यय (सु- + सुषुप्) ‘having slept’
ऋभवःthe R̥bhus
ऋभवः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक) ‘R̥bhus’
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपृच्छतthey asked
अपृच्छत:
TypeVerb
Root√प्रच्छ् (पृच्छ् ‘to ask’)
अगो॒ह्यःthe unhidden/unknown one (epithet)
अगो॒ह्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-गो॒ह्य (प्रातिपदिक; ‘not-to-be-hidden/unknown’, RV-epithet)
कःwho?
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootक (किम्-प्रश्नसर्वनाम)
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अबूबुधत्awoke / roused
अबूबुधत्:
TypeVerb
Root√बुध् (to wake, notice) with reduplication (a-bū-budh-)
श्वानम्the dog
श्वानम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्वन् (प्रातिपदिक) ‘dog’
बस्तोBasta (name)
बस्तो:
Kartā
TypeNoun
Rootबस्त (प्रातिपदिक; proper name/epithet in RV context)
बोधयितारम्the awakener, rousing one
बोधयितारम्:
Karma
TypeNoun (agent) / Participle-like
Root√बुध् → causative stem बोधय- + तृ (agent noun)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
TypeVerb
Root√ब्रू (to speak)
संवत्सरःthe year
संवत्सरः:
Kartā
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक) ‘year’
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday
अद्य:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
व्यख्यतmade known, declared
व्यख्यत:
TypeVerb
Root√ख्या (to proclaim, make known) with vi- (व्य-)