HomeRig VedaMandala 1Sukta 158Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.158

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional attribution for RV 1.158)
Devata: Indeterminate/Allegorical; often read within the Dīrghatamas cycle as addressing paired cosmic powers (sometimes linked to Aśvins or to twin movements of life-breath/knowledge).
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.158; verify per pada count in a metrical index)

उपस्तुतिरौचथ्यमुरुष्येन्मा मामिमे पतत्रिणी वि दुग्धाम् । मा मामेधो दशतयश्चितो धाक्प्र यद्वां बद्धस्त्मनि खादति क्षाम् ॥

उप॑स्तुतिरौच॒थ्यमु॑रुष्ये॒न्मा मामि॒मे प॑त॒त्रिणी॒ वि दु॑ग्धाम् । मा मामेधो॒ दश॑तयश्चि॒तो धा॒क्प्र यद्वां॑ ब॒द्धस्त्मनि॒ खाद॑ति॒ क्षाम् ॥

úpa-stutir aucathyám uruṣyén mā́ mām imé patatríṇī ví dugdhām | mā́ mām édho dáśa-tayaś citó dhā́k prá yád vām baddhás tmaní khā́dati kṣā́m ||

May the up-stirring chant and the illumined utterance widen out to protect me; let not these two winged powers drain me apart. Let not the fuel and the tenfold piled fire consume me, when what is bound in its own self goes forth and eats into the earth-substance.

उप॑ऽस्तुतिः । औ॒च॒थ्यम् । उ॒रु॒ष्ये॒त् । मा । माम् । इ॒मे इति॑ । प॒त॒त्रिणी॒ इति॑ । वि । दु॒ग्धा॒म् । मा । माम् । एधः॑ । दश॑ऽतयः । चि॒तः । धा॒क् । प्र । यत् । वा॒म् । ब॒द्धः । त्मनि॑ । खाद॑ति । क्षाम् ॥उपस्तुतिः । औचथ्यम् । उरुष्येत् । मा । माम् । इमे इति । पतत्रिणी इति । वि । दुग्धाम् । मा । माम् । एधः । दशतयः । चितः । धाक् । प्र । यत् । वाम् । बद्धः । त्मनि । खादति । क्षाम् ॥upa-stutiḥ | aucathyam | uruṣyet | mā | mām | ime iti | patatriṇī iti | vi | dugdhām | mā | mām | edhaḥ | daśa-tayaḥ | citaḥ | dhāk | pra | yat | vām | baddhaḥ | tmani | khādati | kṣām

उपस्तुतिःpraise, hymn of praise
उपस्तुतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउप-स्तुति (स्तु ‘स्तुतौ’ धातु-निर्मित प्रातिपदिक) / स्तुति-
औचथ्यम्a hymn/chant (worthy of recitation); the ‘uchathya’ praise
औचथ्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootऔचथ्य (उचथ ‘स्तुति/ऋक्’ प्रातिपदिक) अथवा उचथ्य-
उरुष्येI seek to protect / I would save
उरुष्ये:
क्रिया
TypeVerb
Rootउरुष्य (उरु ‘विस्तीर्ण’ से denominative/causative भाव: ‘रक्षति/उरुं करोति’)
एनम्him/this one
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (एतद्-प्रत्ययात्मक सर्वनाम)
माdo not
मा:
सम्बन्ध/निषेध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) अव्यय
माम्me
माम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
इमेthese two
इमे:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम्
पतत्रिणीtwo winged ones (female birds)
पतत्रिणी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपतत्रिन् (पत् ‘गत्यर्थ’ + तत्रिन्/त्रिन्) प्रातिपदिक
विapart, asunder, forth
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दुग्धाम्milked out, drained
दुग्धाम्:
कर्म
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Rootदुह् ‘दोहने’ (कृदन्त: दुग्ध-)
माdo not
मा:
सम्बन्ध/निषेध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) अव्यय
माम्me
माम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
एधःfuel, kindling
एधः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootएधस् (इध् ‘दीप्तौ/वृद्धौ’ से) प्रातिपदिक
दशतयःtens; groups of ten
दशतयः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootदशतय (दश + तय- ‘समूह/दशक’) प्रातिपदिक
चितःpiled up, heaped
चितः:
कर्तृ (विशेषण) / कर्मणि-भाव
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Rootचि ‘चयन/चिनोति’ (कृदन्त: चित-)
धाक्has placed/has set
धाक्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा ‘धारणे/स्थापने’ (वेदिक परिपूर्ण/आओरिस्ट रूप: धाक्)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध
TypeRelative pronoun
Rootयद्
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (सम्बोधन-सम्बन्ध) / कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
बद्धःbound, tied
बद्धः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Rootबन्ध् ‘बन्धने’ (कृदन्त: बद्ध-)
त्मनिin the body / in oneself
त्मनि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootत्मन् (वेदिक: ‘self/body’; लोक: आत्मन्) प्रातिपदिक
खादतिeats, devours
खादति:
क्रिया
TypeVerb
Rootखाद् ‘भक्षणे’
क्षाम्the earth, the ground
क्षाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षाम्/क्षाम (स्त्री; ‘earth/ground’) प्रातिपदिक