HomeRig VedaMandala 1Sukta 151Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.151

Rishi: Māmateya (traditionally: the Māmateya seer-line; associated with this section)
Devata: Mitra-Varuṇa (dual)
Chandas: Jagatī (probable for RV 1.151; verse length and cadence consistent with Jagatī)

आ वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरुण गातुमर्चथः । अव त्मना सृजतं पिन्वतं धियो युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः ॥

आ वा॑मृ॒ताय॑ के॒शिनी॑रनूषत॒ मित्र॒ यत्र॒ वरु॑ण गा॒तुमर्च॑थः । अव॒ त्मना॑ सृ॒जतं॒ पिन्व॑तं॒ धियो॑ यु॒वं विप्र॑स्य॒ मन्म॑नामिरज्यथः ॥

ā́ vām ṛtā́ya keśinī́r anūṣata mitra yátra váruṇa gātúm árcathaḥ | áva tmanā́ sṛjátaṃ pínvataṃ dhíyo yuváṃ víprasya mánmanām irajyathaḥ ||

Towards you, for the Law of Truth, the bright-maned powers of inspiration have chanted, O Mitra—where, O Varuṇa, you acclaim the path. By your own being, release and intensify our thoughts; you two take delight in the inspired seer’s inner formations of mind.

आ । वा॒म् । ऋ॒ताय॑ । के॒शिनीः॑ । अ॒नू॒ष॒त॒ । मित्र॑ । यत्र॑ । वरु॑ण । गा॒तुम् । अर्च॑थः । अव॑ । त्मना॑ । सृ॒जत॑म् । पिन्व॑तम् । धियः॑ । यु॒वम् । विप्र॑स्य । मन्म॑नाम् । इ॒र॒ज्य॒थः॒ ॥आ । वाम् । ऋताय । केशिनीः । अनूषत । मित्र । यत्र । वरुण । गातुम् । अर्चथः । अव । त्मना । सृजतम् । पिन्वतम् । धियः । युवम् । विप्रस्य । मन्मनाम् । इरज्यथः ॥ā | vām | ṛtāya | keśinīḥ | anūṣata | mitra | yatra | varuṇa | gātum | arcathaḥ | ava | tmanā | sṛjatam | pinvatam | dhiyaḥ | yuvam | viprasya | manmanām | irajyathaḥ

hither, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) अथवा आ (अव्यय)
वाम्you two (to/for you two; of you two)
वाम्:
कर्म (आह्वान/प्राप्ति-लक्ष्य) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
ऋतायfor ṛta (cosmic order/truth)
ऋताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
केशिनीःthe long-haired (fem.) ones
केशिनीः:
कर्ता
TypeAdjective (used substantively)
Rootकेशिन् (प्रातिपदिक)
अनूषतpraised, uttered (hymns)
अनूषत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → अनूष् (वैदिक परोक्ष/आर्ष रूप ‘स्तु/वच्’ अर्थे)
मित्रO Mitra
मित्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
वरुणO Varuṇa
वरुण:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
गातुम्path, passage, way
गातुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगा- (धातु ‘गम्/गा’ गतौ) → गातु (प्रातिपदिक)
अर्चथःyou two praise
अर्चथः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
अवdown; forth; away (intensifier with verbs)
अव:
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
त्मनाby (your) self, with your own power
त्मना:
करण
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक)
सृजतम्release, let flow
सृजतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
पिन्वतम्make swell, strengthen
पिन्वतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपिव्/पिन्व् (धातु ‘पिन्वति’ प्रीणने/वर्धने)
धियःthoughts, insights, prayers
धियः:
कर्म
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
युवम्you two
युवम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
विप्रस्यof the inspired poet/seer
विप्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
मन्मनाम्intentions, hymns/mental formulations
मन्मनाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमन्मन् (प्रातिपदिक)
इरज्यथःyou two set in motion / take delight in / impel
इरज्यथः:
क्रिया
TypeVerb
Rootइरज्य् (धातु; वैदिक ‘प्रेरणे/उत्साहे/आनन्दे’)