HomeRig VedaMandala 1Sukta 151Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.151

Devata: Mitra-Varuṇa (dual) (likely, continuing the hymn)

मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥

म॒ही अत्र॑ महि॒ना वार॑मृण्वथोऽरे॒णव॒स्तुज॒ आ सद्म॑न्धे॒नव॑: । स्वर॑न्ति॒ ता उ॑प॒रता॑ति॒ सूर्य॒मा नि॒म्रुच॑ उ॒षस॑स्तक्व॒वीरि॑व ॥

mahī́ átra mahinā́ vā́ram ṛṇvatho 'reṇávas túja ā́ sádman dhenávaḥ | sváranti tā́ uparátāti sū́ryam ā́ nímruca uṣásaḥ takvavī́r iva ||

Here, by your greatness, you open the wide gate; the spotless, impelling streams come to the seat like nourishing cows. They sound upward toward the Sun; and the Dawns come down into manifestation like swift-flying ones—bringing the descent of light into our field.

म॒ही । अत्र॑ । म॒हि॒ना । वार॑म् । ऋ॒ण्व॒थः॒ । अ॒रे॒णवः॑ । तुजः॑ । आ । सद्म॑न् । धे॒नवः॑ । स्वर॑न्ति । ताः । उ॒प॒रऽता॑ति । सूर्य॑म् । आ । नि॒ऽम्रुचः॑ । उ॒षसः॑ । त॒क्व॒वीःऽइ॑व ॥मही । अत्र । महिना । वारम् । ऋण्वथः । अरेणवः । तुजः । आ । सद्मन् । धेनवः । स्वरन्ति । ताः । उपरताति । सूर्यम् । आ । निम्रुचः । उषसः । तक्ववीःइव ॥mahī | atra | mahinā | vāram | ṛṇvathaḥ | areṇavaḥ | tujaḥ | ā | sadman | dhenavaḥ | svaranti | tāḥ | upara-tāti | sūryam | ā | ni-mrucaḥ | uṣasaḥ | takvavīḥ-iva

महीgreat, mighty
मही:
Karaṇa (महिना इत्यस्य विशेषणम्) / Adhikaraṇa (अत्र इत्यनेन सह)
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक) < मह् ‘महत्त्वे/वर्धने’
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
महिनाby (your) might, with greatness
महिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमहि (प्रातिपदिक) < मह्
वारम्enclosure, protection, covering (a ‘barrier’/‘defence’)
वारम्:
Karma
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक)
ऋण्वथःyou two reach/enter/attain (or: set in motion)
ऋण्वथः:
Kartā (युवाम्)
TypeVerb
Rootऋणु/ऋण्व् (धातु) ‘गमन/प्रापण/व्याप्ति’ (वैदिक प्रयोग) अथवा ‘उद्घाटन/प्रवेशन’ अर्थे
अरेणवःdustless, pure
अरेणवः:
Kartā (स्तुजः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-रेणु (प्रातिपदिक) ‘धूलिरहित/निर्मल’
स्तुजःpraisers, singers
स्तुजः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तुज् (प्रातिपदिक) < स्तु ‘स्तुतौ’ (कृदन्त-आधारः) अथवा ‘स्तुज्’ ‘प्रेरक/स्तुतिकर्तृ’ (वैदिक)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सद्मseat, abode, dwelling
सद्म:
Karma (गन्तव्य/प्राप्तव्य)
TypeNoun
Rootसद्मन्/सद्म (प्रातिपदिक) < सद् ‘सीदति/वसति’
अन्धेनवःdark cows (cows of darkness)
अन्धेनवः:
Kartā
TypeNoun
Rootअन्ध-धेनु (समास) अन्ध ‘अन्धकार/अदृष्ट’ + धेनु ‘गौः’
स्वरन्तिthey sound/shine
स्वरन्ति:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्वर् (धातु) ‘स्वरति/ध्वनति/दीप्तौ’ (वैदिक: ‘स्वर्’ = sound/shine)
ताःthose (f.)
ताः:
Kartā (स्वरन्ति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
उपरतायतिcauses to cease/sets (it) to rest; makes (it) stop
उपरतायति:
Kriyā
TypeVerb
Rootउप-रम् (धातु) ‘विरमे/उपरमे’ → उपरतायति (कारयति/भावयति; वैदिक)
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
towards, down to
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
निम्रुचःthe down-coming darknesses, night-falls
निम्रुचः:
Kartā (अग्रम् वाक्ये)
TypeNoun
Rootनि-म्रुच् (प्रातिपदिक) < म्रुच्/म्लुच् ‘आवरणे/तमसि’ (वैदिक)
उषसःof Dawn
उषसः:
Sambandha (निम्रुचः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
तक्ववीरिवlike a swift runner/like a fast hero
तक्ववीरिव:
TypeIndeclinable (simile particle with nominal base)
Rootतक्ववीरि (प्रातिपदिक; उपमा-प्रत्यय ‘इव’)