HomeRig VedaMandala 1Sukta 140Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.140

Rishi: Kaṇva lineage (traditional; verify)
Devata: Agni
Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; verify)

आदस्य ते ध्वसयन्तो वृथेरते कृष्णमभ्वं महि वर्पः करिक्रतः । यत्सीं महीमवनिं प्राभि मर्मृशदभिश्वसन्त्स्तनयन्नेति नानदत् ॥

आद॑स्य॒ ते ध्व॒सय॑न्तो॒ वृथे॑रते कृ॒ष्णमभ्वं॒ महि॒ वर्प॒: करि॑क्रतः । यत्सीं॑ म॒हीम॒वनिं॒ प्राभि मर्मृ॑शदभिश्व॒सन्त्स्त॒नय॒न्नेति॒ नान॑दत् ॥

ād asya te dhvasayanto vṛthā īrate kṛṣṇam abhvam mahi varpaḥ karikrataḥ | yat sīm mahīm avanim prābhi marmṛśad abhi-śvasan stanayan eti nānadat ||

Then his scatterers rush without hindrance—his vast form in the black vastness makes its working. When he touches and presses forward upon the great earth-foundation, breathing hard, thundering as he goes, he roars aloud.

आत् । अ॒स्य॒ । ते । ध्व॒सय॑न्तः । वृथा॑ । ई॒र॒ते॒ । कृ॒ष्णम् । अभ्व॑म् । महि॑ । वर्पः॑ । करि॑क्रतः । यत् । सी॒म् । म॒हीम् । अ॒वनि॑म् । प्र । अ॒भि । मर्मृ॑शत् । अ॒भि॒ऽश्व॒सन् । स्त॒नयन् । एति॑ । नान॑दत् ॥आत् । अस्य । ते । ध्वसयन्तः । वृथा । ईरते । कृष्णम् । अभ्वम् । महि । वर्पः । करिक्रतः । यत् । सीम् । महीम् । अवनिम् । प्र । अभि । मर्मृशत् । अभिश्वसन् । स्तनयन् । एति । नानदत् ॥āt | asya | te | dhvasayantaḥ | vṛthā | īrate | kṛṣṇam | abhvam | mahi | varpaḥ | karikrataḥ | yat | sīm | mahīm | avanim | pra | abhi | marmṛśat | abhi-śvasan | stanayan | eti | nānadat

आदस्यthen/thereupon, of him/its
आदस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeIndeclinable
Rootआ + इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
तेof you/thy
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ध्वसयन्तःshattering, crushing
ध्वसयन्तः:
कर्तृ
TypeVerb-participle
Rootध्वस् (धातु) / ध्वसयति (णिच्)
वृथेःof the vain one / of futility
वृथेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवृथा (अव्यय/प्रातिपदिक ‘in vain’) → वृथ (प्रातिपदिक)
रतेon the chariot
रते:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
कृष्णम्black, dark
कृष्णम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अभ्वम्monster; vast/dread being
अभ्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअभ्व (प्रातिपदिक)
महिgreatly, mightily
महि:
विशेषण-भाव (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय)
वर्पःform, appearance, body
वर्पः:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्पस् (प्रातिपदिक)
करिक्रतःdoing repeatedly/with force; active doers
करिक्रतः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + चर्कृ/कृ (वेदिक पुनरुक्त/इंटेन्सिव) → करिक्रत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
यत्when/that
यत्:
सम्बन्ध (clausal)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
सीम्him/it (emphatic particle)
सीम्:
कर्म-प्रत्यवस्थापन (object marker)
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात/अव्यय)
महीम्great
महीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक)
अवनिम्earth, ground
अवनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअवनि (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
क्रिया-विशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अभिtowards, upon
अभि:
क्रिया-विशेषण
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
मर्मृशत्he rubbed/pressed; he touched strongly
मर्मृशत्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootमृश् (धातु) + मर्मृश् (वेदिक पुनरुक्त/इंटेन्सिव)
अभिश्वसन्snorting, breathing hard
अभिश्वसन्:
कर्तृ
TypeVerb-participle
Rootश्वस् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
स्तनयन्thundering
स्तनयन्:
कर्तृ
TypeVerb-participle
Rootस्तन्/स्तनय् (धातु ‘to thunder’)
एतिgoes, comes
एति:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
नानदत्roared, resounded
नानदत्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Rootनद् (धातु) + नानद् (वेदिक पुनरुक्त/इंटेन्सिव)