HomeRig VedaMandala 1Sukta 140Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.140

Rishi: Kaṇva lineage (traditional; verify)
Devata: Agni (and/or the steeds/energies he commands; hymn remains Agni-focused)
Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; verify)

मुमुक्ष्वो मनवे मानवस्यते रघुद्रुवः कृष्णसीतास ऊ जुवः । असमना अजिरासो रघुष्यदो वातजूता उप युज्यन्त आशवः ॥

मु॒मु॒क्ष्वो॒३॒॑ मन॑वे मानवस्य॒ते र॑घु॒द्रुव॑: कृ॒ष्णसी॑तास ऊ॒ जुव॑: । अ॒स॒म॒ना अ॑जि॒रासो॑ रघु॒ष्यदो॒ वात॑जूता॒ उप॑ युज्यन्त आ॒शव॑: ॥

mumukṣvo manave mānavasyate raghu-druvaḥ kṛṣṇa-sītāsa ū juvaḥ | asamanā ajirāso raghu-syadaḥ vāta-jūtā upa yujyanta āśavaḥ ||

Release for Manu, for the human who aspires: swift-fixed, dark-harnessed, impetuous. Unchecked, moving fast, swift-gliding, wind-driven, the rapid ones yoke themselves near—powers ready for the journey.

मु॒मु॒क्ष्वः॑ । मन॑वे । मा॒न॒व॒स्य॒ते । र॒घु॒ऽद्रुवः॑ । कृ॒ष्णऽसी॑तासः । ऊँ॒ इति॑ । जुवः॑ । अ॒स॒म॒नाः । अ॒जि॒रासः॑ । र॒घु॒ऽस्यदः॑ । वात॑ऽजूताः । उप॑ । यु॒ज्य॒न्ते॒ । आ॒शवः॑ ॥मुमुक्ष्वः । मनवे । मानवस्यते । रघुद्रुवः । कृष्णसीतासः । ऊँ इति । जुवः । असमनाः । अजिरासः । रघुस्यदः । वातजूताः । उप । युज्यन्ते । आशवः ॥mumukṣvaḥ | manave | mānavasyate | raghu-druvaḥ | kṛṣṇa-sītāsaḥ | oṃ iti | juvaḥ | asamanāḥ | ajirāsaḥ | raghu-syadaḥ | vāta-jūtāḥ | upa | yujyante | āśavaḥ

मुमुक्ष्वःwishing to release / eager to set free
मुमुक्ष्वः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) → मुमुक्षु (इच्छार्थक/देशिदेरिव.)
मनवेfor Manu / to the man
मनवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
मानवस्यतेacts for men / seeks the man (i.e., is devoted to mankind)
मानवस्यते:
(क्रियापद) —
TypeVerb
Rootमानवस्यति (धातु-प्रयोगः; denom. from मानव)
रघुद्रुवःswift and firm / quickly steadfast
रघुद्रुवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootरघु-द्रुव (समास)
कृष्णसीतासःblack-and-white / dark and bright (variegated)
कृष्णसीतासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण-सीता (समास)
indeed / and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
जुवःswift / impetuous
जुवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootजु (धातु) → जुव (नाम/विशेषण)
असमनाःnot of one mind / discordant
असमनाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-समनस् (न-समास; समनस् ‘like-minded/agreeing’)
अजिरासःquick / nimble
अजिरासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअजिर (प्रातिपदिक)
रघुष्यदःswift-gliding / swiftly moving
रघुष्यदः:
Kartā
TypeAdjective
Rootरघु-ष्यद (समास; ष्यद < √सद्/स्यन्द्? वैदिक विशेषण)
वातजूताḥwind-driven / impelled by the wind
वातजूताḥ:
Kartā
TypeAdjective
Rootवात-जूत (समास; जूत ‘impelled’ < √जु/√जव्)
उपtowards / near
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
युज्यन्तेthey yoke themselves / are yoked
युज्यन्ते:
(क्रियापद) —
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
आशवःswift ones
आशवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआशु (प्रातिपदिक)