HomeRig VedaMandala 1Sukta 139Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.139

Devata: Aśvins

अचेति दस्रा व्यु नाकमृण्वथो युञ्जते वां रथयुजो दिविष्टिष्वध्वस्मानो दिविष्टिषु । अधि वां स्थाम वन्धुरे रथे दस्रा हिरण्यये । पथेव यन्तावनुशासता रजोऽञ्जसा शासता रजः ॥

अचे॑ति दस्रा॒ व्यु१॒॑ नाक॑मृण्वथो यु॒ञ्जते॑ वां रथ॒युजो॒ दिवि॑ष्टिष्वध्व॒स्मानो॒ दिवि॑ष्टिषु । अधि॑ वां॒ स्थाम॑ व॒न्धुरे॒ रथे॑ दस्रा हिर॒ण्यये॑ । प॒थेव॒ यन्ता॑वनु॒शास॑ता॒ रजोऽञ्ज॑सा॒ शास॑ता॒ रज॑: ॥

áceti dasrā́ vy ù nā́kam ṛṇvatho yuñjáte vāṃ ratha-yújo diviṣṭíṣv adhva-smā́no diviṣṭíṣu | ádhi vāṃ sthā́ma vandhúre ráthe dasrā hiraṇyáye | pathéva yántāv anu-śā́sātā rájo áñjasā śā́sātā rájaḥ ||

Awake, O wondrous ones; you open out the heaven. The path-makers in the battles yoke your chariot; the path-makers in the battles. Upon the seat you take your stance, on the golden chariot, O wondrous ones. Like travellers on a path you guide the spaces; straight you guide the spaces.

अचे॑ति । द॒स्रा॒ । वि । ऊँ॒ इति॑ । नाक॑म् । ऋ॒ण्व॒थः॒ । यु॒ञ्जते॑ । वा॒म् । र॒थ॒ऽयुजः॑ । दिवि॑ष्टिशु । अ॒ध्व॒स्मानः॑ । दिवि॑ष्टिषु । अधि॑ । वा॒म् । स्थाम॑ । व॒न्धुरे॑ । रथे॑ । द॒स्रा॒ । हि॒र॒ण्यये॑ । प॒थाऽइ॑व । यन्तौ॑ । अ॒नु॒ऽशास॑ता । रजः॑ । अञ्ज॑सा । सास॑ता । रजः॑ ॥अचेति । दस्रा । वि । ऊँ इति । नाकम् । ऋण्वथः । युञ्जते । वाम् । रथयुजः । दिविष्टिशु । अध्वस्मानः । दिविष्टिषु । अधि । वाम् । स्थाम । वन्धुरे । रथे । दस्रा । हिरण्यये । पथाइव । यन्तौ । अनुशासता । रजः । अञ्जसा । सासता । रजः ॥aceti | dasrā | vi | oṃ iti | nākam | ṛṇvathaḥ | yuñjate | vām | ratha-yujaḥ | diviṣṭiśu | adhvasmānaḥ | divi ṣṭiṣu | adhi | vām | sthāma | vandhure | rathe | dasrā | hiraṇyaye | pathāiva | yantau | anu-śāsatā | rajaḥ | añjasā | sāsatā | rajaḥ

अचेतिhas perceived / has become manifest
अचेति:
Kartā
TypeVerb
Rootचि (चित्/चेत् ‘to perceive, notice’)
दस्राO you two wondrous ones (Aśvins)
दस्रा:
Sambodhana
TypeNoun (epithet)
Rootदस्र (प्रातिपदिक)
व्युapart, forth, widely
व्यु:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग) + उ (particle, Vedic)
नाकम्the heaven / celestial vault
नाकम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
ऋण्वथःyou two reach / attain
ऋण्वथः:
Kartā
TypeVerb
Rootऋ (ऋणोति ‘to go, move, reach’)
युञ्जतेthey yoke / harness
युञ्जते:
Kartā
TypeVerb
Rootयुज् (to yoke, harness)
वाम्for you two / of you two
वाम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (2nd person pronoun)
रथयुजःthe chariot-harnessers (helpers/attendants)
रथयुजः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootरथ-युज् (compound: ‘chariot-yoking’)
दिविष्टिषुin the heavenly abodes
दिविष्टिषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिवि-ष्टि (loc. pl. of दिविष्टि ‘heavenly station/abode’; Vedic)
अध्वस्मानःthe wayfarers / those on the paths
अध्वस्मानः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootअध्व-सम् (Vedic compound; ‘path-going/wayfaring’; traditional pada: अध्वस्मान-)
दिविष्टिषुin the heavenly abodes
दिविष्टिषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिविष्टि
अधिupon, over
अधि:
TypeIndeclinable
Rootअधि (preverb/indeclinable)
वाम्for you two / of you two
वाम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
स्थामyou two stood / take your stand
स्थाम:
Kartā
TypeVerb
Rootस्था (to stand, be placed)
वन्धुरेon the seat (of the chariot)
वन्धुरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवन्धुर (प्रातिपदिक ‘seat, chariot-box/bench’)
रथेon the chariot
रथे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
दस्राO wondrous pair
दस्रा:
Sambodhana
TypeNoun (epithet)
Rootदस्र
हिरण्ययेon the golden (chariot/seat)
हिरण्यये:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (adj. ‘golden’)
पथेवas on a path
पथेव:
Adhikaraṇa
TypeNoun + Indeclinable
Rootपथि + इव
यन्ताthe two goers / drivers
यन्ता:
Kartā
TypeNoun (agent)
Rootयन्/या (to go) → यन्तृ (agent noun) / or participial stem यन्त-
अनुशासताguiding, directing
अनुशासता:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootअनु-शास् (to instruct, guide)
रजःthe airy region / expanse
रजः:
Karma
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक ‘space, region; dust/mist’)
अञ्जसाstraightway, directly
अञ्जसा:
TypeIndeclinable
Rootअञ्जसा (avyaya from अञ्जस् ‘straight’)
शासताruling, steering
शासता:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootशास् (to rule, direct)
रजःthe expanse / region
रजः:
Karma
TypeNoun
Rootरजस्