HomeRig VedaMandala 1Sukta 136Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.136

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.136)
Devata: Ādityas (Mitra–Varuṇa–Aryaman) with Aditi in the background
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī mixture (probable; requires full metrical scan; marked as uncertain)

ज्योतिष्मतीमदितिं धारयत्क्षितिं स्वर्वतीमा सचेते दिवेदिवे जागृवांसा दिवेदिवे । ज्योतिष्मत्क्षत्रमाशाते आदित्या दानुनस्पती । मित्रस्तयोर्वरुणो यातयज्जनोऽर्यमा यातयज्जनः ॥

ज्योति॑ष्मती॒मदि॑तिं धार॒यत्क्षि॑तिं॒ स्व॑र्वती॒मा स॑चेते दि॒वेदि॑वे जागृ॒वांसा॑ दि॒वेदि॑वे । ज्योति॑ष्मत्क्ष॒त्रमा॑शाते आदि॒त्या दानु॑न॒स्पती॑ । मि॒त्रस्तयो॒र्वरु॑णो यात॒यज्ज॑नोऽर्य॒मा या॑त॒यज्ज॑नः ॥

jyótiṣmatīm aditím dhāráyat-kṣítim svàr-vatīm ā sacete divé-dive jāgṛvā́ṃsā divé-dive | jyótiṣmat-kṣatrám āśāte ādityā dā́nunas-pátī | mitrás táyor váruṇo yātayáj-jano ’ryamā́ yātayáj-janaḥ ||

Holding aloft the luminous Aditi—foundation of the unperishing earth and bearer of the solar heaven—they come to us day after day, ever-wakeful, day after day. The Ādityas, lords of the flowing abundance, aspire to a radiant sovereignty (kṣatra). Mitra among them, Varuṇa who sets right the peoples, and Aryaman who sets right the peoples.

ज्योति॑ष्मतीम् । अदि॑तिम् । धा॒र॒यत् ऽक्षि॑तिम् । स्वः॑ऽवतीम् । आ । स॒चे॒ते॒ इति॑ । दि॒वेऽदि॑वे । जा॒गृ॒ऽवांसा॑ । दि॒वेऽदि॑वे । ज्योति॑श्मत् । क्ष॒त्रम् । आ॒शा॒ते॒ इति॑ । आ॒दि॒त्या । दानु॑नः । पती॑ । मि॒त्रः । तयोः॑ । वरु॑णः । या॒त॒यत्ऽज॑नः । अ॒र्य॒मा । या॒त॒यत्ऽज॑नः ॥ज्योतिष्मतीम् । अदितिम् । धारयत् क्षितिम् । स्वःवतीम् । आ । सचेते इति । दिवेदिवे । जागृवांसा । दिवेदिवे । ज्योतिश्मत् । क्षत्रम् । आशाते इति । आदित्या । दानुनः । पती । मित्रः । तयोः । वरुणः । यातयत्जनः । अर्यमा । यातयत्जनः ॥jyotiṣmatīm | aditim | dhārayat--kṣitim | svaḥ-vatīm | ā | saceteiti | dive--dive | jāgṛ-vāṃsā | dive--dive | jyotiśmat | kṣatram | āśāteiti | ādityā | dānunaḥ | patī | mitraḥ | tayoḥ | varuṇaḥ | yātayat-janaḥ | aryamā | yātayat-janaḥ

ज्योतिष्मतीम्the radiant (one)
ज्योतिष्मतीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
अदितिम्Aditi
अदितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
धारयत्bearing / upholding
धारयत्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
क्षितिम्the earth / dwelling-place
क्षितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
स्वर्वतीम्heavenly, possessing light (svar)
स्वर्वतीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्वर्वत् (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
सचेतॆassociates with / joins
सचेतॆ:
कर्तृ
TypeVerb
Rootसच्/सचते (धातु; ‘सच्’ = सह-गमन/संयोग)
दिवेfor the day / for heaven
दिवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्’)
दिवेday by day (for each day)
दिवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ
जागृवांसःthe wakeful ones
जागृवांसः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootजागृ (धातु) → जागृवांस् (कृदन्त, परिपूर्ण-भूतकृदन्त/परफेक्ट-एक्टिव पार्टिसिपल)
दिवेfor the day
दिवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ
दिवेday by day
दिवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ
ज्योतिष्मत्radiant
ज्योतिष्मत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
क्षत्रम्sovereign power / dominion
क्षत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
आशाते(the two) desire / hope for
आशाते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootआश् (धातु; ‘आश्’ = काम/आशा)
आदित्याthe two Ādityas
आदित्या:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
दानुनस्पतीlords of the waters/streams (epithet of the Ādityas)
दानुनस्पती:
कर्तृ
TypeNoun (epithet)
Rootदानुनस्-पति (समास; दानु + नस् + पति)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
यातयत्restrains / keeps in check
यातयत्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootयत् (धातु) + णिच् (कारण) → यातयति
जनःthe people
जनः:
कर्म
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्यमन् (प्रातिपदिक)
यातयत्restrains
यातयत्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootयत् + णिच् → यातयति
जनःthe people
जनः:
कर्म
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)