HomeRig VedaMandala 1Sukta 132Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.132

Devata: Indra (with sacrificial/ṛta framing)

तत्तु प्रयः प्रत्नथा ते शुशुक्वनं यस्मिन्यज्ञे वारमकृण्वत क्षयमृतस्य वारसि क्षयम् । वि तद्वोचेरध द्वितान्तः पश्यन्ति रश्मिभिः । स घा विदे अन्विन्द्रो गवेषणो बन्धुक्षिद्भ्यो गवेषणः ॥

तत्तु प्रय॑: प्र॒त्नथा॑ ते शुशुक्व॒नं यस्मि॑न्य॒ज्ञे वार॒मकृ॑ण्वत॒ क्षय॑मृ॒तस्य॒ वार॑सि॒ क्षय॑म् । वि तद्वो॑चे॒रध॑ द्वि॒तान्तः प॑श्यन्ति र॒श्मिभि॑: । स घा॑ विदे॒ अन्विन्द्रो॑ ग॒वेष॑णो बन्धु॒क्षिद्भ्यो॑ ग॒वेष॑णः ॥

tát tu práyaḥ pratná-thā te śuśukvanáṃ yásmin yajñé vā́ram ákṛṇvata kṣáyam ṛtásya vā́rasi kṣáyam | ví tád vocer ádha dvitā́ ántar iti paśyanti raśmíbhíḥ | sá ghā vidé ánv índro gavéṣaṇo bandhukṣíd-bhyo gavéṣaṇaḥ ||

That forward impulse of yours, ancient in its way, resounding—by which in the sacrifice they made for themselves a wide opening, a dwelling of ṛta, a home. Declare it forth; then indeed they see within by the rays. Thus Indra, the seeker of the luminous herds, follows for the knower—seeker of the rays even for those bound in kinship and settlement.

तत् । तु । प्रयः॑ । प्र॒त्नऽथा॑ । ते॒ । शु॒शु॒क्व॒नम् । यस्मि॑न् । य॒ज्ञे । वार॑म् । अकृ॑ण्वत । क्षय॑म् । ऋ॒तस्य॑ । वाः । अ॒सि॒ । क्षय॑म् । वि । तत् । वो॒चेः॒ । अध॑ । द्वि॒ता । अ॒न्तरिति॑ । प॒श्य॒न्ति॒ । र॒श्मिऽभिः॑ । सः । घ॒ । वि॒दे॒ । अनु॑ । इन्द्रः॑ । गो॒ऽएष॑णः । ब॒न्धु॒क्षित्ऽभ्यः॑ । गो॒ऽएष॑णः ॥तत् । तु । प्रयः । प्रत्नथा । ते । शुशुक्वनम् । यस्मिन् । यज्ञे । वारम् । अकृण्वत । क्षयम् । ऋतस्य । वाः । असि । क्षयम् । वि । तत् । वोचेः । अध । द्विता । अन्तरिति । पश्यन्ति । रश्मिभिः । सः । घ । विदे । अनु । इन्द्रः । गोएषणः । बन्धुक्षित्भ्यः । गोएषणः ॥tat | tu | prayaḥ | pratna-thā | te | śuśukvanam | yasmin | yajñe | vāram | akṛṇvata | kṣayam | ṛtasya | vāḥ | asi | kṣayam | vi | tat | voceḥ | adha | dvitā | antariti | paśyanti | raśmi-bhiḥ | saḥ | gha | vide | anu | indraḥ | go--eṣaṇaḥ | bandhukṣit-bhyaḥ | go--eṣaṇaḥ

तत्that (deed/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
प्रयःrefreshment; invigorating draught/food
प्रयः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रयस् (प्रातिपदिक)
प्रत्नथाas of old; in the ancient manner
प्रत्नथा:
TypeIndeclinable
Rootप्रत्नथा (अव्यय; प्रत्न + -था)
तेof you/thy
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शुशुक्वनम्resounding; loudly-sounding
शुशुक्वनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुशुक्वन् (प्रातिपदिक; परिपूर्ण/वृद्धि-रूप, ‘resounding’)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञेin the sacrifice
यज्ञे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
वारम्a choice boon; a desirable gift
वारम्:
Karma
TypeNoun
Rootवार (प्रातिपदिक)
अकृण्वतthey made; they fashioned
अकृण्वत:
Kartā
TypeVerb
Rootकृ
क्षयम्abode; dwelling
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
वारसिin the enclosure/space (vāras-)
वारसि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवारस् (प्रातिपदिक)
क्षयम्abode
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
विapart; forth (intensifier with verb)
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वोचेःI have spoken / I proclaim
वोचेः:
Kartā
TypeVerb
Rootवच्
अधthen; now
अध:
TypeIndeclinable
Rootअध
द्वितान्तःthe second ones; those who come after
द्वितान्तः:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootद्वितान्त (प्रातिपदिक; द्वितीय + अन्त)
पश्यन्तिthey see
पश्यन्ति:
Kartā
TypeVerb
Rootदृश्
रश्मिभिःwith rays; with reins/lines
रश्मिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed; surely
:
TypeIndeclinable (particle)
Root
विदेhas found/knows
विदे:
Kartā
TypeVerb
Rootविद्
अनुafter; along
अनु:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअनु
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
गवेषणःcow-seeking; seeking cattle
गवेषणः:
Kartā
TypeAdjective
Rootगवेषण (प्रातिपदिक; ‘seeking cows’)
बन्धुक्षिद्भ्यःfrom the bond-destroyers; from hostile kin-smiters
बन्धुक्षिद्भ्यः:
Apādāna
TypeNoun/Adjective
Rootबन्धुक्षिद् (प्रातिपदिक; बन्धु + क्षिद् ‘destroyer of kin/foes’)
गवेषणःcow-seeking
गवेषणः:
Kartā
TypeAdjective
Rootगवेषण (प्रातिपदिक)