HomeRig VedaMandala 1Sukta 132Mantra 2
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.132

Devata: Indra (primary), with supportive epithets invoking dawn-awakening and straight course

स्वर्जेषे भर आप्रस्य वक्मन्युषर्बुधः स्वस्मिन्नञ्जसि क्राणस्य स्वस्मिन्नञ्जसि । अहन्निन्द्रो यथा विदे शीर्ष्णाशीर्ष्णोपवाच्यः । अस्मत्रा ते सध्र्यक्सन्तु रातयो भद्रा भद्रस्य रातयः ॥

स्व॒र्जे॒षे भर॑ आ॒प्रस्य॒ वक्म॑न्युष॒र्बुध॒: स्वस्मि॒न्नञ्ज॑सि क्रा॒णस्य॒ स्वस्मि॒न्नञ्ज॑सि । अह॒न्निन्द्रो॒ यथा॑ वि॒दे शी॒र्ष्णाशी॑र्ष्णोप॒वाच्य॑: । अ॒स्म॒त्रा ते॑ स॒ध्र्य॑क्सन्तु रा॒तयो॑ भ॒द्रा भ॒द्रस्य॑ रा॒तय॑: ॥

svaḥ-jéṣe bhára āprásya vákmany uṣár-búdhaḥ svasmín áñjasi krāṇásya svasmín áñjasi | áhann índro yáthā vidé śīrṣṇā́śīrṣṇopavā́cyaḥ | asmatrā́ te sadhryàk santu rātáyo bhadrā́ bhadrásya rātáyaḥ ||

For the winning of the luminous world, in the onset of the battle, at the utterance of the invoker—O Dawn-awakened Power—on your own straight path, on your own straight path of advancing force: as Indra struck down, for our knowing, the head upon head that must be named and exposed; so here may your gifts come straight to us—auspicious gifts of the auspicious.

स्वः॒ऽजे॒षे । भरे॑ । आ॒प्रस्य॑ । वक्म॑नि । उ॒षः॒ऽबुधः॑ । स्वस्मि॑न् । अञ्ज॑सि । क्रा॒णस्य॑ । स्वस्मि॑न् । अञ्ज॑सि । अह॑न् । इन्द्रः॑ । यथा॑ । वि॒दे । शी॒र्ष्णाऽशी॑र्ष्णा । उ॒प॒ऽवाच्यः॑ । अ॒स्म॒ऽत्रा । ते॒ । स॒ध्र्य॑क् । स॒न्तु॒ । रा॒तयः॑ । भ॒द्राः । भ॒द्रस्य॑ । रा॒तयः॑ ॥स्वःजेषे । भरे । आप्रस्य । वक्मनि । उषःबुधः । स्वस्मिन् । अञ्जसि । क्राणस्य । स्वस्मिन् । अञ्जसि । अहन् । इन्द्रः । यथा । विदे । शीर्ष्णाशीर्ष्णा । उपवाच्यः । अस्मत्रा । ते । सध्र्यक् । सन्तु । रातयः । भद्राः । भद्रस्य । रातयः ॥svaḥ-jeṣe | bhare | āprasya | vakmani | uṣaḥ-budhaḥ | svasmin | añjasi | krāṇasya | svasmin | añjasi | ahan | indraḥ | yathā | vide | śīrṣṇāśīrṣṇā | upa-vācyaḥ | asma-trā | te | sadhryak | santu | rātayaḥ | bhadrāḥ | bhadrasy | rātayaḥ

स्वर्जेषेin/for the winning of heaven (heaven-conquest)
स्वर्जेषे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootस्वर्जि- (स्वर् ‘स्वर्ग/प्रकाश’ + जि ‘जय’) (प्रातिपदिक) / स्वर्जेष-
भरbear/bring!
भर:
(आज्ञार्थे) — क्रियापद
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
आप्रस्यof the helper/supporter
आप्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (genitive) / Noun
Rootआप्र- (प्रातिपदिक; ‘सहाय/पूरक/समर्थक’ इत्यर्थे, वैदिक) / √आप् (व्याप्तौ/आप्नोति) से व्युत्पत्ति-सम्भव
वक्मन्युःpossessing effective speech (eloquent)
वक्मन्युः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण) / संबोधन-सम्भव
TypeAdjective
Rootवक्मन्- (प्रातिपदिक ‘वाक्/वचन’ से) + यु- (प्रत्यय; ‘युक्त/सम्पन्न’) → वक्मन्यु-
उषर्बुधःawake at dawn (dawn-awakened)
उषर्बुधः:
कर्तृ (विशेषण) / संबोधन-सम्भव
TypeAdjective
Rootउषर्- (प्रातिपदिक ‘उषस्/प्रभात’ सम्बन्धी) + बुध- (प्रातिपदिक ‘जाग्रत/बुद्ध’) → उषर्बुध-
स्वस्मिन्in his own (place/way)
स्वस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootस्व- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अञ्जसिin the straight course/way
अञ्जसि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअञ्जस्- (प्रातिपदिक ‘सीधा मार्ग/सरलता’)
क्राणस्यof the active/strong doer
क्राणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeParticiple (adjectival) / Noun
Rootक्राण- (कृदन्त; √कृ/√कर् ‘करोति’ से वैदिक ‘क्राण’ = ‘कर्तृ/प्रबल/कर्मशील’)
स्वस्मिन्in his own
स्वस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootस्व- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अञ्जसिin the straight way
अञ्जसि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअञ्जस्-
अहन्he slew
अहन्:
क्रियापद
TypeVerb
Root√हन् (हिंसागत्योः; ‘वध’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
यथाas, just as
यथा:
सम्बन्ध/उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
विदेhe found/recognized
विदे:
क्रियापद (उपवाक्ये)
TypeVerb
Root√विद् (ज्ञान/लाभ; वैदिक) / ‘विद्’ (to find/know)
शीर्ष्णाwith the head
शीर्ष्णा:
करण
TypeNoun
Rootशीर्षन्- (प्रातिपदिक ‘शीर्ष’)
शीर्ष्णाwith (his) head
शीर्ष्णा:
करण
TypeNoun
Rootशीर्षन्-
उपवाच्यःto be addressed/invoked (fit to be called upon)
उपवाच्यः:
कर्तृ-विशेषण / विधेय
TypeGerundive (future passive participle) / Adjective
Rootउपवाच्य- (कृदन्त; उप-√वच् ‘उपवदति/आह्वयति/उपगायति’ से -य (gerundive) )
अस्मत्राhere, in our place
अस्मत्रा:
अधिकारण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootअस्म- (सर्वनाम) + -त्रा (अव्ययीभाव/देशवाचक अव्यय) → अस्मत्रा
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम)
सध्र्यक्straight, directly, in due course
सध्र्यक्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (adverbial) / Adjective
Rootसध्र्यञ्च्/सध्र्यक् (अव्यय/विशेषण; ‘सीधा/एकसाथ/सम्यक्’)
सन्तुlet (them) be
सन्तु:
क्रियापद
TypeVerb
Root√अस् (भुवि)
रातयःgifts, bestowals
रातयः:
कर्तृ (सन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootराति- (प्रातिपदिक; ‘दान/उपहार’)
भद्राःauspicious, good
भद्राः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootभद्र- (प्रातिपदिक)
भद्रस्यof the good/auspicious (one/thing)
भद्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective (genitive)
Rootभद्र-
रातयःgifts
रातयः:
कर्तृ (अनुवृत्त)
TypeNoun
Rootराति-