HomeRig VedaMandala 1Sukta 131Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.131

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.131)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.131; verse shows triṣṭubh cadence)

विदुष्टे अस्य वीर्यस्य पूरवः पुरो यदिन्द्र शारदीरवातिरः सासहानो अवातिरः । शासस्तमिन्द्र मर्त्यमयज्युं शवसस्पते । महीममुष्णाः पृथिवीमिमा अपो मन्दसान इमा अपः ॥

वि॒दुष्टे॑ अ॒स्य वी॒र्य॑स्य पू॒रव॒: पुरो॒ यदि॑न्द्र॒ शार॑दीर॒वाति॑रः सासहा॒नो अ॒वाति॑रः । शास॒स्तमि॑न्द्र॒ मर्त्य॒मय॑ज्युं शवसस्पते । म॒हीम॑मुष्णाः पृथि॒वीमि॒मा अ॒पो म॑न्दसा॒न इ॒मा अ॒पः ॥

vidúṣ ṭe asyá vī́ryasya pūrávaḥ púraḥ yád índra śā́radīḥ ava-atíraḥ sasahānáḥ ava-atíraḥ | śā́sas tám índra mártyam áyajyum śavasaḥ pate | mahī́m ámuṣṇāḥ pṛthivī́m imā́ ápaḥ mandasāná imā́ ápaḥ ||

The ancients know of this thy hero-force: when, O Indra, thou didst break through the autumnal strongholds, conquering, breaking through. O Indra, Lord of might, chastise that mortal who is without sacrifice; in thy exultation thou hast not diminished the great Earth—thou hast released these waters, these waters.

वि॒दुः । ते॒ । अ॒स्य । वी॒र्य॑स्य । पू॒रवः॑ । पुरः॑ । यत् । इ॒न्द्र॒ । शार॑दीः । अ॒व॒ऽअति॑रः । स॒स॒हा॒नः । अ॒व॒ऽअति॑रः । शासः॑ । तम् । इ॒न्द्र॒ । मर्त्य॑म् । अय॑ज्युम् । श॒व॒सः॒ । प॒ते॒ । म॒हीम् । अ॒मु॒ष्णाः॒ । पृ॒थि॒वीम् । इ॒माः । अ॒पः । म॒न्द॒सा॒नः । इ॒माः । अ॒पः ॥विदुः । ते । अस्य । वीर्यस्य । पूरवः । पुरः । यत् । इन्द्र । शारदीः । अवअतिरः । ससहानः । अवअतिरः । शासः । तम् । इन्द्र । मर्त्यम् । अयज्युम् । शवसः । पते । महीम् । अमुष्णाः । पृथिवीम् । इमाः । अपः । मन्दसानः । इमाः । अपः ॥viduḥ | te | asya | vīryasya | pūravaḥ | puraḥ | yat | indra | śāradīḥ | ava-at iraḥ | sasahānaḥ | ava-atiraḥ | śāsaḥ | tam | indra | martyam | ayajyum | śavasaḥ | pate | mahīm | amuṣṇāḥ | pṛthivīm | imāḥ | apaḥ | mandasānaḥ | imāḥ | apaḥ

विदुष्knowing, wise
विदुष्:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective (participial)
Rootविद् (√विद् ‘जान’)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम्
वीर्यस्यof (your) heroic power
वीर्यस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootवीर्य (वीर + य)
पूरवःthe Pūrus (people)
पूरवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपूरु (प्रातिपदिक: पूरु/पूरव्-)
पुरःfortresses, strongholds
पुरः:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरस्
यदिwhen/if
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र
शारदीःautumnal
शारदीः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootशारद (शरद्-सम्बद्ध)
अवातिरःyou crossed over / you passed through
अवातिरः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव-√तॄ/√तॄ (तॄ ‘तर’)
सासहानःconquering, overpowering
सासहानः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective (participle)
Rootसह् (√सह् ‘सह’)
अवातिरःyou crossed over
अवातिरः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव-√तॄ/√तॄ
शासःrule, command
शासः:
कर्म
TypeNoun
Rootशास् (शास् ‘आज्ञा/शासन’)
तम्that; him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र
मर्त्यम्mortal man
मर्त्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमर्त्य
अयज्युम्non-sacrificing, not offering worship
अयज्युम्:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootअ-यज्यु (यज्-सम्बद्ध)
शवसःof strength, of might
शवसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootशवस्
पतेO lord
पते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootपति
महीम्great
महीम्:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootमही (मह् ‘महत्त्व’)
अमुष्णाःyou did not steal / you did not take away
अमुष्णाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुṣ् (√मुष् ‘चौर्ये/हरणे’) with privative/negation nuance in context
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी
इमाःthese
इमाः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypePronoun
Rootइदम्
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप्
मन्दसानःrejoicing, exhilarated
मन्दसानः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective (participle)
Rootमन्द्/मद् (√मद् ‘हर्षे/मदे’) (वेदिक ‘मन्दस’)
इमाःthese
इमाः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypePronoun
Rootइदम्
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप्