HomeRig VedaMandala 1Sukta 131Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.131

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

वि त्वा ततस्रे मिथुना अवस्यवो व्रजस्य साता गव्यस्य निःसृजः सक्षन्त इन्द्र निःसृजः । यद्गव्यन्ता द्वा जना स्वर्यन्ता समूहसि । आविष्करिक्रद्वृषणं सचाभुवं वज्रमिन्द्र सचाभुवम् ॥

वि त्वा॑ ततस्रे मिथु॒ना अ॑व॒स्यवो॑ व्र॒जस्य॑ सा॒ता गव्य॑स्य नि॒:सृज॒: सक्ष॑न्त इन्द्र नि॒:सृज॑: । यद्ग॒व्यन्ता॒ द्वा जना॒ स्व१॒॑र्यन्ता॑ स॒मूह॑सि । आ॒विष्करि॑क्र॒द्वृष॑णं सचा॒भुवं॒ वज्र॑मिन्द्र सचा॒भुव॑म् ॥

ví tvā tatasre mithunā́ avasyávo vrajásya sātā́ gávyasya níḥ-sṛjaḥ sákṣanta indra níḥ-sṛjaḥ | yád gavyántā dvā́ jánā svàr-yántā sam-ū́hasi | āvíṣ karikrad vṛ́ṣaṇaṃ sacā-bhúvaṃ vájram indra sacā-bhúvam ||

Toward thee the twin seekers have stretched out, desiring aid, to win the enclosure and to release the radiant herds; they are able, O Indra, to release them. When two peoples seeking the cows, seeking the Light, come together in thy joining, then thou makest manifest the bull-force, the companion thunderbolt—O Indra, the thunderbolt that goes with thee.

वि । त्वा॒ । त॒त॒स्रे॒ । मि॒थु॒नाः । अ॒व॒स्यवः॑ । व्र॒जस्य॑ । सा॒ता । गव्य॑स्य । निः॒ऽसृजः॑ । सक्ष॑न्तः । इ॒न्द्र॒ । निः॒ऽसृजः॑ । यत् । ग॒व्यन्ता॑ । द्वा । जना॑ । स्वः॑ । यन्ता॑ । स॒म्ऽऊह॑सि । आ॒विः । करि॑क्रत् । वृष॑णम् । स॒चा॒ऽभुवम् । वज्र॑म् । इ॒न्द्र॒ । स॒चा॒ऽभुव॑म् ॥वि । त्वा । ततस्रे । मिथुनाः । अवस्यवः । व्रजस्य । साता । गव्यस्य । निःसृजः । सक्षन्तः । इन्द्र । निःसृजः । यत् । गव्यन्ता । द्वा । जना । स्वः । यन्ता । सम्ऊहसि । आविः । करिक्रत् । वृषणम् । सचाभुवम् । वज्रम् । इन्द्र । सचाभुवम् ॥vi | tvā | tatasre | mithunāḥ | avasyavaḥ | vrajasya | sātā | gavyasya | niḥ-sṛjaḥ | sakṣantaḥ | indra | niḥ-sṛjaḥ | yat | gavyantā | dvā | janā | svaḥ | yantā | sam-ūhasi | āviḥ | karikrat | vṛṣaṇam | sacābhuvam | vajram | indra | sacābhuvam

विapart, forth (as preverb)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग) / √विच् (अर्थ-भेदे) (as preverb)
त्वाyou (acc. sg.)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
ततस्रेyou have crossed/overcome; you have spread forth
ततस्रे:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Root√तॄ/√तॄ (तॄ ‘to cross/overcome’; Vedic perfect middle) / (traditional: √तस्र्/तृस्र् in some padapāṭha traditions)
मिथुनाin pairs, twofold
मिथुना:
करण/अधिकारण (adverbial)
TypeAdjective/Noun
Rootमिथुन
अवस्यवःhelpers, those seeking aid/favor
अवस्यवः:
कर्तृ
TypeNoun (agentive) / Adjective
Rootअवस्यु
व्रजस्यof the pen/enclosure (cattle-pen)
व्रजस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootव्रज
साताwinning, gain
साता:
कर्तृ/भाव
TypeNoun
Rootसाति/सात (from √सन्/√सा ‘to win, gain’)
गव्यस्यof cattle/for cattle (cattle-wealth)
गव्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootगव्य
निःसृजःyou release, let forth
निःसृजः:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Rootनि: + √सृज्
सक्षन्तthey were able; they prevailed
सक्षन्त:
कर्तृ (अवस्यवः)
TypeVerb
Root√सह्/√सक्ष् (Vedic: ‘to be able, prevail’)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र
निःसृजःyou release, let forth
निःसृजः:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Rootनि: + √सृज्
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद्) / कर्म (contextual)
TypeRelative pronoun
Rootयद्
गव्यन्ताseeking cattle, cattle-desiring (two)
गव्यन्ता:
कर्तृ
TypeAdjective/Participle-like
Rootगव्यन्त् (from गव्य ‘cattle’ + -अन्त)
द्वाtwo
द्वा:
विशेषण
TypeNumeral
Rootद्वि
जनाpersons, men (two)
जना:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजन
स्वर्यन्ताseeking heaven/light (two)
स्वर्यन्ता:
कर्तृ
TypeAdjective/Participle-like
Rootस्वर्यन्त् (from स्वर् ‘heaven/light’ + desiderative/denominative)
समूहसिyou bring together, you unite
समूहसि:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Rootसम् + √ऊह् (to bring together, gather; Vedic)
आविष्करिmake manifest, reveal
आविष्करि:
कर्तृ (त्वम्)
TypeVerb
Rootआविष् + √कृ
क्रद्roaring
क्रद्:
विशेषण
TypeKṛdanta (participle) / Adjective
Root√क्रन्द्/√क्रद् (to roar, cry out)
वृषणम्the bull; the mighty one
वृषणम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्
सचाभुवम्being together with (you); accompanying
सचाभुवम्:
विशेषण
TypeAdjective (kṛdanta-like)
Rootसचा + भू (भुवन्/भुव)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र
सचाभुवम्accompanying; being together with
सचाभुवम्:
विशेषण
TypeAdjective (kṛdanta-like)
Rootसचा + भू