HomeRig VedaMandala 1Sukta 131Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.131

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

विश्वेषु हि त्वा सवनेषु तुञ्जते समानमेकं वृषमण्यवः पृथक्स्वः सनिष्यवः पृथक् । तं त्वा नावं न पर्षणिं शूषस्य धुरि धीमहि । इन्द्रं न यज्ञैश्चितयन्त आयवः स्तोमेभिरिन्द्रमायवः ॥

विश्वे॑षु॒ हि त्वा॒ सव॑नेषु तु॒ञ्जते॑ समा॒नमेकं॒ वृष॑मण्यव॒: पृथ॒क्स्व॑: सनि॒ष्यव॒: पृथ॑क् । तं त्वा॒ नावं॒ न प॒र्षणिं॑ शू॒षस्य॑ धु॒रि धी॑महि । इन्द्रं॒ न य॒ज्ञैश्चि॒तय॑न्त आ॒यव॒: स्तोमे॑भि॒रिन्द्र॑मा॒यव॑: ॥

víśveṣu hí tvā sávaneṣu tuñjáte samānám ékaṃ vṛ́ṣa-manyavaḥ pṛthák svàr saniṣyávaḥ pṛthák | táṃ tvā nā́vaṃ ná párṣaṇiṃ śū́ṣasya dhurí dhīmahi | índraṃ ná yajñáir citáyanta ā́yavaḥ stómebhir índram ā́yavaḥ ||

In all the pressings they urge thee on—one and the same Indra—yet the strong-willed seek thee each in his own way, each for his own heaven. Thee we set as a boat, as a ferry, upon the yoke of the onrush. The seekers kindle Indra with sacrifices; with hymns they awaken Indra.

विश्वे॑षु । हि । त्वा॒ । सव॑नेषु । तु॒ञ्जते॑ । स॒मा॒नम् । एक॑म् । वृष॑ऽमन्यवः । पृथ॑क् । स्वरिति॑ स्वः॑ । स॒नि॒ष्यवः॑ । पृथ॑क् । तम् । त्वा॒ । नाव॑म् । न । प॒र्षणि॑म् । शू॒षस्य॑ । धु॒रि । धी॒म॒हि॒ । इन्द्र॑म् । न । य॒ज्ञैः । चि॒तय॑न्तः । आ॒यवः॑ । स्तोमे॑भिः । इन्द्र॑म् । आ॒यवः॑ ॥विश्वेषु । हि । त्वा । सवनेषु । तुञ्जते । समानम् । एकम् । वृषमन्यवः । पृथक् । स्वरिति स्वः । सनिष्यवः । पृथक् । तम् । त्वा । नावम् । न । पर्षणिम् । शूषस्य । धुरि । धीमहि । इन्द्रम् । न । यज्ञैः । चितयन्तः । आयवः । स्तोमेभिः । इन्द्रम् । आयवः ॥viśveṣu | hi | tvā | savaneṣu | tuñjate | samānam | ekam | vṛṣa-manyavaḥ | pṛthak | svaāṛḥritisvaḥ | saniṣyavaḥ | pṛthak | tam | tvā | nāvam | na | parṣaṇi m | śūṣasya | dhuri | dhīmahi | indram | na | yajñaiḥ | citayantaḥ | āyavaḥ | stomebhiḥ | indram | āyavaḥ

विश्वेषुin all (soma-)pressings
विश्वेषु:
अधिकारण
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
सवनेषुat the pressings (soma-pressings)
सवनेषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसवन (प्रातिपदिक)
तुञ्जतेthey impel/urge (you)
तुञ्जते:
TypeVerb
Rootतुञ्ज् (धातु; ‘to spur/impel/urge on’)
समानम्the same
समानम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
एकम्one
एकम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective/Numeral
Rootएक (प्रातिपदिक)
वृषम्the bull (Indra)
वृषम्:
कर्म
TypeNoun (epithet)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
अन्यवःothers
अन्यवः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
पृथक्separately
पृथक्:
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
स्वःtheir own (men), their own people
स्वः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootस्व (प्रातिपदिक; ‘own’)
सनिष्यवःseeking to win, desirous of gain
सनिष्यवः:
कर्तृ
TypeAdjective (agentive)
Rootसन्/सन्-इष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; desiderative sense ‘wishing to win/obtain’)
पृथक्separately
पृथक्:
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (apposition to तम्)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
नावम्a boat
नावम्:
कर्म (उपमा-उपमेयभावे)
TypeNoun
Rootनाव्/नौ (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
पर्षणिम्a means of crossing, a ferry
पर्षणिम्:
कर्म (उपमा)
TypeNoun
Rootपर्षणि (प्रातिपदिक; ‘ferrying, crossing, passage/means of crossing’)
शूषस्यof strength/impetuous might
शूषस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootशूष (प्रातिपदिक)
धुरिon the yoke/at the pole (in the harness)
धुरि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootधुर् (प्रातिपदिक)
धीमहिwe set/place (we harness)
धीमहि:
TypeVerb
Rootधा (धातु; ‘to place, set’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
like / as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
यज्ञैःwith sacrifices
यज्ञैः:
करण
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
चितयन्तेthey attend to / they seek to win (him)
चितयन्ते:
TypeVerb
Rootचित् (धातु; ‘to notice, perceive; to think of’)
आयवःthe men, worshippers
आयवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआयु/आय (प्रातिपदिक; ‘vital force, life’; here ‘men, worshippers’)
स्तोमेभिःwith hymns of praise
स्तोमेभिः:
करण
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आयवःthe worshippers
आयवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआयु/आय (प्रातिपदिक)