HomeRig VedaMandala 1Sukta 130Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.130

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha (traditional attribution for RV 1.130)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

त्वं वृथा नद्य इन्द्र सर्तवेऽच्छा समुद्रमसृजो रथाँ इव वाजयतो रथाँ इव । इत ऊतीरयुञ्जत समानमर्थमक्षितम् । धेनूरिव मनवे विश्वदोहसो जनाय विश्वदोहसः ॥

त्वं वृथा॑ न॒द्य॑ इन्द्र॒ सर्त॒वेऽच्छा॑ समु॒द्रम॑सृजो॒ रथाँ॑ इव वाजय॒तो रथाँ॑ इव । इ॒त ऊ॒तीर॑युञ्जत समा॒नमर्थ॒मक्षि॑तम् । धे॒नूरि॑व॒ मन॑वे वि॒श्वदो॑हसो॒ जना॑य वि॒श्वदो॑हसः ॥

tváṃ vṛ́thā nadyà indra sártave ácchā samudrám asṛ́jo rathā́m̐-iva vājayató rathā́m̐-iva | itá ūtī́r ayuñjata samānám ártham ákṣitam | dhenū́r-iva mánave viśvá-dohaso jánāya viśvá-dohasaḥ ||

Thou, O Indra, didst set free the rivers to run their course toward the ocean, like chariots urged to the prize. From that act the helpful powers yoked themselves to one common, unfailing aim. Like milch-kine that yield on every side, they pour out their fullness for man, for the people, in an abundance that does not fail.

त्वम् । वृथा॑ । न॒द्यः॑ । इ॒न्द्र॒ । सर्त॑वे । अच्छ॑ । स॒मु॒द्रम् । अ॒सृ॒जः॒ । रथा॑न्ऽइव । वा॒ज॒य॒तः । रथा॑न्ऽइव । इ॒तः । ऊ॒तीः । अ॒यु॒ञ्ज॒त॒ । स॒मा॒नम् । अर्थ॑म् । अक्षि॑तम् । धे॒नूःऽइ॑व । मन॑वे । वि॒श्वऽदो॑हसः । जना॑य । वि॒श्वऽदो॑हसः ॥त्वम् । वृथा । नद्यः । इन्द्र । सर्तवे । अच्छ । समुद्रम् । असृजः । रथान्इव । वाजयतः । रथान्इव । इतः । ऊतीः । अयुञ्जत । समानम् । अर्थम् । अक्षितम् । धेनूःइव । मनवे । विश्वदोहसः । जनाय । विश्वदोहसः ॥tvam | vṛthā | nadyaḥ | indra | sartave | accha | samudram | asṛjaḥ | rathān-iva | vājayataḥ | rathān-iva | itaḥ | ūtīḥ | ayuñjata | samānam | artham | akṣitam | dhenūḥ-iva | manave | viśva-dohasaḥ | janāya | viśva-dohasaḥ

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक) सर्वनाम
वृथाin vain; idly
वृथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवृथा (अव्यय)
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्म
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सर्तवेto flow; to run
सर्तवे:
प्रयोजन (तुमर्थ)
TypeVerbal noun (infinitive)
Rootसृ (धातु) → सर्तु (कृदन्त) + -ए (दत्तिव)
अच्छाtowards
अच्छा:
दिशा/गति-विशेषण
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (अव्यय/उपसर्गार्थ)
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
कर्म (गन्तव्य)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
असृजःthou didst let loose; didst send forth
असृजः:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
रथान्chariots
रथान्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
वाजयतःof (thee) speeding/urging on (for victory)
वाजयतः:
सम्बन्ध (कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple (present)
Rootवाजय् (नामधातु/धातु) → वाजयत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)
रथान्chariots
रथान्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
इतःfrom here; hence
इतः:
अपादान/दिशा
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
ऊतीःhelps; aids
ऊतीः:
कर्म
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
अयुञ्जतthey yoked; they joined
अयुञ्जत:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
समानम्the same
समानम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
अर्थम्aim; purpose; object
अर्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
अक्षितम्unwasted; imperishable
अक्षितम्:
विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Rootक्षि (धातु) → क्षित (कृदन्त) + अ- (निषेध)
धेनुःa cow
धेनुः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
मनवेto Manu; to man
मनवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
विश्वदोहसःall-milking; yielding all (good things)
विश्वदोहसः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व-दोहस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
जनायfor the people
जनाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
विश्वदोहसःall-yielding
विश्वदोहसः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व-दोहस् (प्रातिपदिक)